و خلاصه معناى آيات با در نظر گرفتن اينكه سياق آنها سياق توبيخ و ملامت است اين مىشود كه : خداى سبحان قرآن را نازل كرده و آن را راهنماى ملتى قرار داد كه اقوم است و اين كار بر طبق سنت الهى جريان يافته چرا كه سنت او در هدايت مردم به سوى توحيد و بندگى و به سعادت رساندن راه يافتگان و بدبخت كردن گمراهان در همه اعصار اينچنين بوده است و ليكن انسان خير را از شر و نفع دهنده را از ضرر زننده تشخيص نداده است ، نسبت به آنچه كه مطابق هوى و هوس باشد عجله مىكند ، و در نتيجه شر را به عين حرص و ولعى كه در خير از خود نشان مىدهد جستجو و طلب مىكند و حال آنكه عمل چه خير و چه شر همچون سايه دنبال آدمى است ، و از يكديگر جدا شدنى نيستند بلكه در كتابى محفوظ شده تا به زودى در روز قيامت برايش بيرون آورند و در پيش رويش بگسترند ، و بر سر آن بازخواستش كنند ، و چون چنين است بر آدمى لازم است كه به هر چه كه دلش خواست مبادرت نورزد و در ارتكاب آن عجله نكند ، بلكه در امورش قدرى توقف و تفكر نمايد تا خير و شر آن را از هم تشخيص داده و خير را برگزيده و شر را رها سازد . * ( « مَنِ اهْتَدى فَإِنَّما يَهْتَدِي لِنَفْسِه وَمَنْ ضَلَّ فَإِنَّما يَضِلُّ عَلَيْها وَلا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى » ) * در مفردات مىگويد : كلمه « وزر » به معناى سنگينى است كه در اصل از وزر « كوه » گرفته شده است ، و گناه را هم به « وزر » تعبير مىكنند و هم به « ثقل » و در قرآن هر دو تعبير آمده است ، يك جا فرموده : « لِيَحْمِلُوا أَوْزارَهُمْ كامِلَةً » و در جاى ديگر فرموده : « وَلَيَحْمِلُنَّ أَثْقالَهُمْ وَأَثْقالًا مَعَ أَثْقالِهِمْ » و نيز فرموده : * ( « وَلا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى » ) * يعنى حمل نمىكند احدى سنگينى ديگرى را به طورى كه صاحبش به كلى از وزر فارغ شود « 1 » . اين آيه به منزله نتيجه ، براى آيه * ( « وَكُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناه طائِرَه . . . » ) * مىباشد ، و جمله سومى يعنى * ( « وَلا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى » ) * تاكيد جمله دوم است كه مىفرمايد : * ( « وَمَنْ ضَلَّ فَإِنَّما يَضِلُّ عَلَيْها » ) * . و معنايش اين است كه عمل چه نيك باشد و چه بد ، ملازم و دنبال صاحبش بوده و عليه او بايگانى مىشود و در هنگام حساب ، خود را در برابر صاحبش آفتابى مىكند ، بنا بر اين هر كس در راه و به سوى راه قدم نهد براى خود و به نفع خود قدم نهاده و نفع هدايتش عايد خودش مىشود نه غير خود ، و كسى هم كه در بيراهه و به سوى بيراهه قدم نهد ضرر گمراهيش به خودش برمىگردد و دودش به چشم خودش مىرود ، بدون اينكه به غير خود كمترين

--> ( 1 ) مفردات راغب ، ماده « وزر » .