بيان آيات اين آيات ششگانه به منزله استنتاج از آيات گذشته در اين سوره است كه دلباختگى مشركين را نسبت به زينت حيات دنيا و ركون و اطمينان به اوليائى غير از خدا و ابتلاءشان به تاريك بينى و ناشنوايى و آثار اينها در سوء عاقبت را شرح مىداد . و علاوه بر اينكه از آن آيات نتيجه گيرى مىكند ، تمهيد و مقدمه اى است نسبت به آيه آخر سوره كه مىفرمايد : « قُلْ إِنَّما أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ . . . » . * ( « قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالأَخْسَرِينَ أَعْمالًا » ) * . ظاهر سياق مىرساند كه خطاب در اين آيه به مشركين باشد ، و با لحن كنايه مىفرمايد : « بگو مىخواهيد بگوييم چه كسى در عمل خاسرتر از هر كس است . . . » با اينكه منظور خود مخاطبين است ، ولى بعد از يك آيه لحن سخن را عوض كرده نزديك به صراحت مىفرمايد : * ( « أُولئِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآياتِ رَبِّهِمْ وَلِقائِه » ) * . پس معلوم مىشود كه منكرين نبوت و معاد كه كفر به آيات خدا و لقاء او معرف ايشان است همان مشركين هستند . بعضى « 1 » از مفسرين گفته‌اند : اگر نفرمود : « بالاخسرين عملا » با اينكه اصل در تميز اين است كه مفرد آورده شود ، و با اينكه مصدر هم شامل قليل و هم كثير مىشود ، براى اين است كه اعلام كند ، خسران اختصاص به يك نوع اعمال ايشان ندارد ، بلكه تمامى انواع كارهاى ايشان را شامل است . * ( « الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً » ) * . اين آيه خبر مىدهد از آنهايى كه در عمل از هر زيانكارى زيانكارترند . و آنها كسانى هستند كه در آيه قبلى پيشنهاد كرد كه به مشركين معرفىشان كند و حال معرفى مىكند و مىفرمايد كسانى هستند كه در زندگى دنيا نيز از عمل خود بهره نگرفتند ، چون « ضلال سعى » همان خسران و بىنتيجگى عمل است ، آن گاه دنبالش اضافه فرموده كه « * ( وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً ) * - در عين حال گمان مىكنند كه كار خوبى انجام مىدهند » ، و همين پندار است كه مايه تماميت خسران ايشان شده است . توضيح اينكه : خسران و خسارت در كسب و كارهايى صورت مىگيرد كه به منظور

--> ( 1 ) تفسير روح المعانى ، ج 16 ، ص 47 .