- كه شايد ساحل غربى آسياى صغير باشد - * ( وَوَجَدَ عِنْدَها قَوْماً قُلْنا يا ذَا الْقَرْنَيْنِ إِمَّا أَنْ تُعَذِّبَ وَإِمَّا أَنْ تَتَّخِذَ فِيهِمْ حُسْناً » ) * از اين رواست كه گفتيم حمله ليديا تنها از باب فساد و ظلم بوده . آن گاه به طرف صحراى كبير مشرق ، يعنى اطراف بكتريا عزيمت نمود ، تا غائله قبائل وحشى و صحرانشين آنجا را خاموش كند ، چون آنها هميشه در كمين مىنشستند تا به اطراف خود هجوم آورده فساد راه بيندازند ، و انطباق آيه * ( « حَتَّى إِذا بَلَغَ مَطْلِعَ الشَّمْسِ وَجَدَها تَطْلُعُ عَلى قَوْمٍ لَمْ نَجْعَلْ لَهُمْ مِنْ دُونِها سِتْراً » ) * روشن است . و اما سد سازى كورش : بايد دانست سد موجود در تنگه كوه هاى قفقاز ، يعنى سلسله كوه هايى كه از درياى خزر شروع شده و تا درياى سياه امتداد دارد ، و آن تنگه را تنگه « داريال » مىنامند كه بعيد نيست تحريف شده از « داريول » باشد ، كه در زبان تركى به معناى تنگه است ، و به لغت محلى آن سد را سد « دمير قاپو » يعنى دروازه آهنى مىنامند ، و ميان دو شهر تفليس و « ولادى كيوكز » واقع شده سدى است كه در تنگه اى واقع در ميان دو كوه خيلى بلند ساخته شده و جهت شمالى آن كوه را به جهت جنوبىاش متصل كرده است ، به طورى كه اگر اين سد ساخته نمىشد تنها دهانه اى كه راه ميان جنوب و شمال آسيا بود همين تنگه بود . با ساختن آن اين سلسله جبال به ضميمه درياى خزر و درياى سياه يك حاجز و مانع طبيعى به طول هزارها كيلومتر ميان شمال و جنوب آسيا شده . و در آن اعصار اقوامى شرير از سكنه شمال شرقى آسيا از اين تنگه به طرف بلاد جنوبى قفقاز ، يعنى ارمنستان و ايران و آشور و كلده ، حمله مىآوردند و مردم اين سرزمينها را غارت مىكردند . و در حدود سده هفتم قبل از ميلاد حمله عظيمى كردند ، به طورى كه دست چپاول و قتل و برده گيريشان عموم بلاد را گرفت تا آنجا كه به پايتخت آشور يعنى شهر نينوا هم رسيدند ، و اين زمان تقريبا همان زمان كورش است . مورخان قديم - نظير هردوت يونانى - سير كورش را به طرف شمال ايران براى خاموش كردن آتش فتنه اى كه در آن نواحى شعله ور شده بود آورده‌اند . و على الظاهر چنين به نظر مىرسد كه در همين سفر سد مزبور را در تنگه داريال و با استدعاى اهالى آن مرز و بوم و تظلمشان از فتنه اقوام شرور بنا نهاده و آن را با سنگ و آهن ساخته است و تنها سدى كه در دنيا در ساختمانش آهن به كار رفته همين سد است ، و انطباق آيه * ( « فَأَعِينُونِي بِقُوَّةٍ أَجْعَلْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ رَدْماً آتُونِي زُبَرَ الْحَدِيدِ . . . » ) * بر اين سد روشن است . و از جمله شواهدى كه اين مدعا را تاييد مىكند وجود نهرى است در نزديكى اين سد كه آن را نهر « سايروس » مىگويند ، و كلمه « سايروس » در اصطلاح غربيها نام كورش