بعضى « 1 » ديگر از ايشان قائل شده‌اند به افضليت پيغمبران - بطور مطلق - از ساير موجودات ، و بعد از اين سلسله فرستادگان از ملائكه بر ساير ملائكه و بر ساير افراد بشر ، و سپس افضليت تمامى ملائكه بر تمامى بشر . بعضى « 2 » ديگر از ايشان قائلند به برترى كروبين از ملائكه بطور مطلق ، آن گاه برجستگان بشر ، سپس عموم ملائكه از عموم بشر ، كه امام فخر رازى اين قول را اختيار كرده و به غزالى هم نسبت داده است . و اما معتزله معتقد شده‌اند به افضليت ملائكه از بشر و استدلال كرده‌اند به ظاهر آيه * ( « وَلَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ ) * - تا آنجا كه مىفرمايد - * ( وَفَضَّلْناهُمْ عَلى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِيلًا » ) * كه تقريب استدلالشان در تفسير آيه گذشت . زمخشرى به كسانى كه قائل به افضليت انسان از ملك شده‌اند خيلى بدگويى كرده و در ذيل جمله * ( « وَفَضَّلْناهُمْ عَلى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِيلًا » ) * گفته است : مراد از كثير آن طور كه اينان پنداشته‌اند جميع نيست ، بلكه موجودات غير ملائكه است ، و همين فضيلت براى بنى آدم بس است كه ما فوقشان ملائكه است ، و غير از اين موجودات شريف و مقرب درگاه خدا ما فوق ديگرى ندارند . و عجب از جبرى مذهبان است كه چطور در هر مساله اى عكس وفاق را رفته‌اند ، و آن قدر در لجاجت پيش رفته‌اند كه به خود جرأت دهند توهين بزرگى را مرتكب شده و انسان را بر ملائكه برترى دهند ، با اينكه بارها از قرآن كريم شنيدند كه تا چه حدى ملائكه خود را احترام فرموده و تا چه اندازه به احترام نام ايشان را برده ، و با اينكه مىدانند ملائكه چه اندازه به ساحت قدس خدا نزديكند ، و چطور خداوند ايشان را نسبت به انبياء مانند انبياء نسبت به ساير مردم قرار داده آن گاه از فرط تعصب كارشان بدينجا كشيد كه حرفهايى و اخبارى سر هم كنند و ببافند ، مثلا نقل كنند كه ملائكه گفته‌اند : پروردگارا تو دنيا را به بنى آدم دادى ، در آن دنيا مىخورند ، لذت مىبرند ولى ما را از آن لذتها محروم ساختى حال از آخرت به ما بده ، خداى تعالى هم در جواب فرموده به عزت و جلال خودم هيچوقت اين كار را نمىكنم و شما را كه با امر « كن » خلق كرده‌ام در مقابل ذريه كسى كه او را به دست خود آفريده‌ام قرار نمىدهم ، و آن گاه از ابى هريره روايت كرده‌اند كه گفته است : مؤمن گرامىتر است از ملائكه اى كه نزد اويند .

--> ( 1 ) فخر رازى در تفسير آيه 34 ، سوره بقره . ( 2 ) تفسير فخر رازى ، ج 21 ، ص 16 .