آن ايمان نمىآوردند از اين نظر خداى تعالى آن آيات را نفرستاد . و اگر خواستى بگو كلمه « منع » در آيه شريفه معناى ديگرى غير از « جلوگيرى » را مىرساند و آن منافات ميان دو امر زير است . 1 - فرستادن آيات پيشنهادى مردم با اينكه امتهاى گذشته آن را تكذيب كرده و آخرين هم راه ايشان را مىروند باعث انقراض و استيصال ايشان مىشود . 2 - و مشيت خدا تعلق گرفته بر اينكه امت اسلام را مهلت دهد . و خداوند از اين منافات كه ميان اين امر است به منع تعبير فرموده . و شايد به منظور اشعار به همين نكته بوده كه فرستادن آيات را به عبارت « ارسال » تعبير فرمود نه به « ايتاء » چرا كه « ايتاء » به معناى دادن و ارسال به معناى فرستادن است ، و هر جا كه به دومى تعبير شود بيانگر اين است كه خود آيات مانند يك فرد با شعور ماموريت دارند . و اما چرا جمله * ( « إِلَّا أَنْ كَذَّبَ بِهَا الأَوَّلُونَ » ) * از امتهاى گذشته و هلاك شده تعبير به « اولون » كرده ؟ شايد براى اين بود كه اشاره كند به اينكه اين مردمى كه امروز آيات خدا را تكذيب مىكنند دنباله روان و ادامه دهندگان همانها هستند ( و به تعبير امروزه جلد دوم همانها مىباشند ) و در حقيقت امت واحد هستند ، پس اگر اينها هم تكذيب كنند نابود خواهند شد ، خلاصه اينكه بشريت سر و ته يك كرباس است ، هر غريزه اى كه در قبلىها و اولىها بوده و كار آنها را به هلاكت كشيده در آخريها نيز هست و هر حكمى كه صدرش داشت ذيلش هم دارد ، و به همين جهت است كه از همين مردم مكرر نقل كرده كه مىگفتند : « ما سَمِعْنا بِهذا فِي آبائِنَا الأَوَّلِينَ » « 1 » كه صدر بشريت را پدران خود شمرده‌اند ، و به هر حال معناى آيه اين است كه ما آن آياتى را كه قريش پيشنهاد كردند نفرستاديم ، زيرا اگر مىفرستاديم ايمان نمىآوردند و ما هلاكشان مىكرديم ، ولى قضا و خواست ما بر اين شده است كه اين امت را عذاب نكنيم مگر بعد از مدتى مهلت ، و اين خصوصيت امت اسلام ، در مواردى از كلام خداى تعالى استفاده مىشود و تنها آيه مورد بحث نيست . و در معناى آيه كريمه دو وجه ديگر ذكر كرده‌اند « 2 » . 1 - ما آيات را نفرستاديم چون مىدانستيم كه ايشان حتى با ديدن آنها نيز ايمان

--> ( 1 ) ما اين سخنانى كه اين شخص مىگويد از پدران پيشين خود هيچ نشنيده‌ايم . سوره مؤمنون ، آيه 24 . ( 2 ) مجمع البيان ، ج 6 ، ص 424 .