دريا او را مىخوانند بخوانند قطعا نااميد نمىگردند . خداى تعالى هم در كلام خود ميان دعاى مشركين به درگاه بتها و دعاى مسلمين به درگاه خداى سبحان مقابله نينداخته بود تا مشركين برگردند و به عنوان معارضه بگويند هر دو قسم دعا در مستجاب نشدن مشتركند ، بلكه قرآن كريم مقابله را ميان دعاى مشركين به درگاه بتها و دعاى ايشان به درگاه خداى سبحان انداخته بود كه در صورت نااميدى از هر چيز و انقطاع ساير اسباب رو به آن درگاه نهاده دعايشان هم مستجاب مىشود . نكته جالبى كه در اين احتجاج به كار رفته اين است كه حجت مزبور را با واسطه رسول گراميش القاء كرده و فرموده : « تو به ايشان بگو » تا اگر مشركين با او مناقشه كردند و گفتند در مستجاب نشدن دعا اين خدايان و خداى تو مثل همند رسول خدا ( ص ) خداى را بخواند و مستجاب بشود تا معارضه مشركين باطل گردد . * ( « أُولئِكَ الَّذِينَ يَدْعُونَ يَبْتَغُونَ إِلى رَبِّهِمُ الْوَسِيلَةَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ . . . » ) * . كلمه « اولئك » مبتداء و كلمه « الذين » صفت آن و جمله « يدعون » صله آن صفت و ضمير صله عايد به مشركين است و جمله « يبتغون » خبر مبتداى « اولئك » است ، و ضمير جمعى كه در آن است و همچنين هر چه ضمير جمع تا به آخر آيه هست همه به « اولئك » بر مىگردد ، و جمله * ( « أَيُّهُمْ أَقْرَبُ » ) * بيان وسيله جويى است ، چون كلمه « ابتغاء » به معناى فحص و پرستش است ، اين است آنچه كه از سياق بر مىآيد . و « وسيله » به طورى كه تفسيرش كرده‌اند به معناى توسل و تقرب است و چه بسا در معناى آلت توسل و تقرب استعمال شود ، و شايد معناى دوم با سياق مناسبتر باشد ، چون دنبال كلمه « وسيله » جمله * ( « أَيُّهُمْ أَقْرَبُ » ) * قرار گرفته كه با معناى دوم سازگارتر است . و معنا ( و خدا داناتر است ) اين است كه اين ملائكه و جن و انس كه مشركين معبودشان خوانده‌اند خودشان براى تقرب به درگاه پروردگار خود وسيله مىخواهند تا به او نزديكتر باشند و راه او را بروند ، و به كارهاى او اقتداء كنند ، همه اميد رحمت از خدا دارند و در تمامى حوائج زندگى و وجودشان به او مراجعه مىكنند ، از عذاب او بيمناكند ، از او مىترسند و معصيتش نمىكنند ، در حالى كه عذاب پروردگارت محذور است و بايد از آن دورى جست . و مساله توسل و دست به دامن شدن به بعضى از مقربين درگاه خدا به طورى كه از آيه « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّه وَابْتَغُوا إِلَيْه الْوَسِيلَةَ » « 1 » برمىآيد عمل صحيحى است و غير از آن

--> ( 1 ) اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد بترسيد از خدا و بجوييد به سوى او وسيله اى را . سوره مائده ، آيه 35 .