جن مطلقا قدرت نداشتند زيرا اگر استدلال كنى بر اينكه مشركين دست به دامن آنها ( ملائكه و جن ) مىشوند و اجابتى نمىبينند جواب مىدهيم ما مسلمانها هم دست به دامن خدا مىشويم و دعايمان مستجاب نمىشود و اين دليل بر اين نيست كه خداوند قدرت ندارد » جوابش را خداى تعالى در كلام خود داده تا ديگر كسى چنين معارضه اى نكند . توضيح اينكه : خداى تعالى كه گفتارش حق است فرموده : « أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ » « 1 » و نيز فرموده : « ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ » « 2 » و اين گفتار خود را به هيچ قيدى مقيد نكرد ، در نتيجه فهماند كه وقتى عبد با حالت جدى دعا كند و با دعا بازى نكند و قلبش در دعا متوجه كسى جز خدا نباشد ، بلكه از غير خدا قطع و متوجه و ملتجى به درگاه او شود ، البته او هم دعايش را مستجاب مىسازد . آن گاه در ذيل آيات مورد بحث انقطاع مزبور را به عنوان متمم حجت بيان نموده و فرموده است : * ( « وَإِذا مَسَّكُمُ الضُّرُّ فِي الْبَحْرِ ضَلَّ مَنْ تَدْعُونَ إِلَّا إِيَّاه فَلَمَّا نَجَّاكُمْ إِلَى الْبَرِّ أَعْرَضْتُمْ » ) * يعنى شما در هنگام برخورد با پيشامدهاى دريايى بطور كلى از هر چيزى منقطع گشته با راهنمايى فطرتتان متوجه درگاه پروردگار مىشويد ، و خدا دعاى شما را اجابت نموده و به سوى خشكى نجاتتان مىدهد « 3 » . و از احتجاج مزبور چنين استفاده مىشود كه وقتى اميد بنده اى از هر چيز و هر كس منقطع گردد و از صميم دل و قلبى فارغ و سالم رو به درگاه خدا ببرد خداوند دعايش را مستجاب مىكند . در حالى كه اگر توجه خود را از درگاه خدا منقطع ساخته و رو به سوى غير خدا آورد هر چه هم از صميم قلب دعا كند دعايش را مستجاب نمىكند ، البته نه اينكه مىتواند و نمىكند ، بلكه نمىتواند مستجاب كند . و با اين حال ديگر جايى براى معارضه مذكور نمىماند ، براى اينكه اين تفاوت براى ايشان وجدانى است كه هر چه خدايان خود را بخوانند دعايشان را مستجاب نمىكند ، ولى اگر در دريا سرگردان شوند ، و به شرف غرق برسند ، و خداى را بخوانند خداوند نجاتشان مىدهد ، و به خشكيشان مىرساند ، و اين معنا را خودشان هم اعتراف دارند ، مساله دريا مثال بارزى بود كه به عنوان نمونه آورديم ، و گرنه مسلمانان اگر در خشكى هم به اين طور كه در

--> ( 1 ) دعوت دعا كننده را وقتى اجابت مىكنم كه مرا بخواند . سوره بقره ، آيه 186 . ( 2 ) مرا بخوانيد تا اجابت كنم . سوره مؤمن آيه 60 . ( 3 ) سوره اسراء ، آيه 67 .