« شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ ما وَصَّى بِه نُوحاً وَالَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ وَما وَصَّيْنا بِه إِبْراهِيمَ وَمُوسى وَعِيسى أَنْ أَقِيمُوا الدِّينَ وَلا تَتَفَرَّقُوا فِيه » « 1 » است كه از « اختلاف » تعبير به « تفرق » كرده ، و همچنين آيه « وَأَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً فَاتَّبِعُوه وَلا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِه » « 2 » بلكه اين آيه دلالتش روشنتر از آيه قبل است زيرا اهل حق و ملازمين سبيل حق را خارج از اهل تفرقه و اختلاف دانسته . و لذا مىبينيم در غالب مواردى كه خداوند اختلاف اهل اختلاف را در باره كتاب مذمت مىكند دنبالش مساله ريب و ترديد را ذكر مىكند ، مانند : * ( « وَلَقَدْ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ فَاخْتُلِفَ فِيه وَلَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَإِنَّهُمْ لَفِي شَكٍّ مِنْه مُرِيبٍ » ) * « 3 » و اين معنا در مواضعى از كلام مجيد خداوند تكرار شده و فرموده : « عَمَّ يَتَساءَلُونَ عَنِ النَّبَإِ الْعَظِيمِ الَّذِي هُمْ فِيه مُخْتَلِفُونَ » « 4 » يعنى از چه چيزى مىپرسند و هر كدام حرفى مىزنند كه ايشان را از حق دور مىكند . و نيز فرموده : « إِنَّكُمْ لَفِي قَوْلٍ مُخْتَلِفٍ يُؤْفَكُ عَنْه مَنْ أُفِكَ قُتِلَ الْخَرَّاصُونَ » « 5 » يعنى قولى كه به يك وجه و معنى برنمىگردد ، بلكه قول هر كدام معنايى مىدهد ، غير آنچه كه قول ديگرى افاده مىكند ، قولى كه مبتنى بر علم نيست ، بلكه مبتنى بر خرص و تخمين است ، و همين پندار و تخمين ، اين قولها را در ميان شما پديد آورده . و در اين معنا است : « يا أَهْلَ الْكِتابِ لِمَ تَلْبِسُونَ الْحَقَّ بِالْباطِلِ وَتَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ » « 6 » زيرا اين « لبس » كه در آيه مذمت شده عبارت از حرفهايى بوده كه ايشان مىزدند و به صورت ، شباهت به حق داشته ولى حق نبوده بلكه منظور از آن القاء شبهه و تفرقه بوده تا بدين

--> ( 1 ) از امر دين آنچه را كه به نوح سفارش كرده بود و آنچه را كه به تو وحى كرده و آنچه را كه به ابراهيم و موسى و عيسى سفارش كرده بوديم براى شما تشريع نموديم كه اين دين را به پاى داريد و در آن تفرقه مكنيد . سوره شورى ، آيه 13 . ( 2 ) و اين راه من است مستقيم ، پس آن را پيروى كنيد ، و ديگر راهها را دنبال مكنيد ، كه شما را از راه او پراكنده مىسازد . سوره انعام ، آيه 153 . ( 3 ) ما قبلا به موسى كتاب داديم ، پس در آن اختلاف شد ، و اگر قضايى از پروردگارت نگذشته بود هر آينه در ميان آنان حكم مىشد ، كه آنان در باره كتاب موسى سخت در شكند . سوره هود ، آيه 110 . ( 4 ) از چه اينهمه از يكديگر مىپرسند از خبر بزرگ كه ايشان در آن اختلاف دارند . سوره نبا ، آيه 1 - 3 . ( 5 ) بدرستى كه شما هر آينه در گفتار مختلفى هستيد ، و هر كه از ايمان منصرف مىشود به سبب آن منصرف مىشود ، نابود باد دروغگويان . سوره ذاريات ، آيه 8 - 10 . ( 6 ) اى اهل كتاب چرا حق را به باطل مشتبه مىكنيد ، و حق را با اينكه مىدانيد كتمان مىنماييد . سوره آل عمران ، آيه 71