حتمى است كه ما نيز منكر آن نيستيم . نكته سوم اينكه قضاء دو قسم است ، يكى قابل تغيير و يكى غير قابل تغيير - كه ان شاء اللَّه در آينده نزديكى راجع به اين مطلب بحث خواهد شد . * ( « وَإِنْ ما نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِنَّما عَلَيْكَ الْبَلاغُ وَعَلَيْنَا الْحِسابُ » ) * . كلمه « ان ما » تركيب يافته از دو جمله : « ان » شرطيه و « ما » ى زائده مفيد تاكيد است ، دليل زائده و تاكيد بودن آن اين است كه در آخر فعل بعديش نون تاكيد آمده . اين آيه وظيفه اى را كه به عهده رسول خدا ( ص ) است روشن مىسازد ، و آن اين است كه تنها سرگرم كار انذار و تبليغ باشد ، و به هيچ وجه توجهى به هواها و خواسته كفار نكند ، و مانند ايشان آرزوى رسيدن آيتى كه اقتراح كرده‌اند نكند ، حتى منتظر اثر تبليغات خود و يا نزول عذاب بر آنان نيز نباشد . و اين آيه دلالت دارد بر اينكه حساب الهى همانطور كه در آخرت برقرار مىشود در دنيا نيز برقرار است . * ( « أوَ لَمْ يَرَوْا أَنَّا نَأْتِي الأَرْضَ نَنْقُصُها مِنْ أَطْرافِها » ) * . اين كلام به منظور عبرت آمده . بعد از آنكه آنان را به هلاكت تهديد كرده بعبرت از سرنوشت گذشتگان وادار مىنمايد ، و از آن استفاده مىشود كه پرداختن به زمين و كم نمودن از اطراف آن ، كنايه است از كشتن و هلاك كردن اهل آن ، و بنا بر اين آيه شريفه از نظر مضمون ، نظير آيه ايست كه مىفرمايد : « بَلْ مَتَّعْنا هؤُلاءِ وَآباءَهُمْ حَتَّى طالَ عَلَيْهِمُ الْعُمُرُ أفَلا يَرَوْنَ أَنَّا نَأْتِي الأَرْضَ نَنْقُصُها مِنْ أَطْرافِها أفَهُمُ الْغالِبُونَ » « 1 » . و اينكه بعضى « 2 » گفته‌اند : مراد اين است كه « مگر اهل مكه نمىبينند كه ما به سرزمين ايشان پرداختيم ، و يكى پس از ديگرى قراء و قصبات ايشان را از ايشان گرفته و براى مسلمانان فتح كرديم و چطور نمىترسند كه به شهرهاى ايشان بپردازيم ، و از ايشان انتقام بگيريم » صحيح نيست ، زيرا اين سوره مكى است ، و وقتى نازل شده كه هيچ فتحى نصيب مسلمانان نشده بود ، زيرا فتوحات مسلمين بعد از هجرت شروع شد . علاوه بر اينكه آيات مورد

--> ( 1 ) بلكه ما ايشان و پدرانشان را بهره ور كرديم ، تا آنكه عمرشان زياد شد ، ( و آن گاه منقرضشان ساختيم ) آيا هنوز هم نمىبينيد كه ما به زمين مىپردازيم ، و از اطرافش ناقص مىكنيم ، آيا باز هم ايشان غالبند . سوره انبياء ، آيه 44 . ( 2 ) مجمع البيان ، ج 4 ، جزء 13 ، ص 190 ، ط بيروت .