آورده‌اند هنوز نمىدانند كه خدا هدايت كفار را نخواسته و اگر مىخواست همه مردم را هدايت مىكرد ؟ و آيا هنوز از هدايت و ايمان كفار مايوس نشده‌اند ؟ آن گاه به منظور اختصار ، معناى علم در « ياس » تضمين شده و از متعلق علم تنها جمله شرطيه يعنى * ( « لَوْ يَشاءُ اللَّه لَهَدَى النَّاسَ جَمِيعاً » ) * به آن نسبت داده شده است . 3 - بعضى ديگر گفته‌اند : جمله * ( « أفَلَمْ يَيْأَسِ » ) * همان معناى ظاهرى خود را دارد و متضمن معناى علم نيست ، و جمله * ( « أَنْ لَوْ يَشاءُ اللَّه » ) * هم مربوط به آن نيست ، بلكه متعلق است به جمله « آمنوا » ، البته با تقدير حرف باء ، و متعلق « ييأس » هم محذوف شده ، و تقدير كلام چنين است : « أفلم ييئس الذين آمنوا بان لو يشاء اللَّه لهدى الناس جميعا من ايمانهم » يعنى : آيا هنوز مايوس نشده‌اند آنها كه ايمان دارند به اينكه اگر خدا بخواهد همه مردم را هدايت مىكند از اينكه كفار ايمان آورند ؟ اين بود سه وجهى كه در معناى آيه گفته شده ، و از همه معتدلتر وجه وسطى است . و به هر حال ، آيه شريفه خالى از اشاره به اين نكته نيست كه مؤمنين آرزو مىكردند شايد كفار ايمان بياورند و شايد هم اين اميد ايشان ناشى از گفتار كفار بود كه مىگفتند : * ( « لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْه آيَةٌ مِنْ رَبِّه » ) * ، لذا پيش خود اميدوار شدند كه شايد آيتى غير از قرآن نازل بشود و در نتيجه كفار ايمان بياورند و لذا از رسول خدا ( ص ) درخواست كردند كه خواسته كفار را اجابت كند . خداى تعالى با آيه مورد بحث ، و در آيات ديگرى در كلام مجيدش ايشان را از ايمان آوردن آنان مايوس نمود . و اين گونه آيات هم در مكه و هم در مدينه نازل شده ، مانند ، آيه شريفه سوره يس كه مكى است و مىفرمايد : « سَواءٌ عَلَيْهِمْ أأَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا يُؤْمِنُونَ » « 1 » و آيه ششم سوره بقره كه مدنى است و مىفرمايد : « إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَواءٌ عَلَيْهِمْ أأَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا يُؤْمِنُونَ » « 2 » * ( « وَلا يَزالُ الَّذِينَ كَفَرُوا تُصِيبُهُمْ بِما صَنَعُوا قارِعَةٌ أَوْ تَحُلُّ قَرِيباً مِنْ دارِهِمْ حَتَّى يَأْتِيَ وَعْدُ اللَّه إِنَّ اللَّه لا يُخْلِفُ الْمِيعادَ » ) * . سياق آيات شهادت مىدهند بر اينكه منظور از جمله * ( « بِما صَنَعُوا » ) * همان كفر ورزيدنشان به رحمان ، در قبال دعوت حقه اسلام است . و كلمه « قارعه » به معناى مصيبتى

--> ( 1 ) يكسان است بر ايشان چه انذارشان بكنى و چه انذارشان نكنى ايمان نمىآورند . سوره يس ، آيه 10 . ( 2 ) كافران را يكسان است بترسانى يا نترسانى ايمان نمىآورند . سوره بقره ، آيه 6 .