مثال آورديم اين گفتار را رد مىكند . * ( « وَالَّذِينَ صَبَرُوا ابْتِغاءَ وَجْه رَبِّهِمْ وَأَقامُوا الصَّلاةَ وَأَنْفَقُوا . . . » ) * . اينكه صبر را مطلق آورده مىرساند كه اشخاص مورد نظر آيه همه اقسام صبر را دارند ، يعنى هم صبر در موقع برخورد به مصيبت ، و هم صبر بر اطاعت حق ، و هم صبر در برابر معصيت را . و ليكن مع ذلك صبرشان را مقيد به قيد * ( « ابْتِغاءَ وَجْه رَبِّهِمْ » ) * نموده ، يعنى اگر صبر مىكنند فقط و فقط به منظور رضاى پروردگارشان است . پس اگر خداوند مدحشان كرده نه از اين نظر است كه صفات ممدوحى دارند ، بلكه مدحشان از اين جهت است كه اين صفت ممدوح يعنى صبرشان بخاطر خداست ، چون كلام در آن صفاتشان است كه از استجابتشان نسبت به دعوت خدا نشو و نما نموده ، و از آنجا سرچشمه گرفته كه به حقيقت آنچه از ناحيه پروردگارشان نازل شده علم بهم رسانده‌اند و باور كرده‌اند كه همه آنها حق است ، نه هر صفتى كه مردم آن را در ميان خود ممدوح و پسنديده مىدانند ، هر چند كه ارتباطى به عبوديت و ايمان به پروردگار نداشته باشند . آرى ، صبرى از نظر قرآن ممدوح است كه به خاطر خدا باشد ، نه به خاطر جلوگيرى از عجز ، و يا عجب به نفس ، و يا تعريف اين و آن ، و يا غير آن ، زيرا بسيارى از خويشتنداران ، خويشتن داريشان بخاطر جلب افكار عمومى است ، و زبان حالشان اين است كه : و قولى كلما جشات و جاشت مكانك تحمدى او تستريحى « 1 » و مقصود از « وجه ربهم » جهت الهى عمل و يا فكر و يا نيت است . و جهت الهى عمل و يا فكر آن صفت و صورتى است كه عمل نزد خدا دارد و آن عبارتست از اجر و مزدى كه نزد خداست ، و با بقاء خدا باقى است ، هم چنان كه فرموده : « وَاللَّه عِنْدَه حُسْنُ الثَّوابِ » « 2 » و نيز فرموده : « وَما عِنْدَ اللَّه باقٍ » « 3 » و نيز فرموده : « كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَه » « 4 » . و معناى اينكه فرمود : * ( « وَأَقامُوا الصَّلاةَ » ) * اين است كه نماز را بر پا داشتند ، يعنى نگذاشتند ساقط شود ، و به اجزاء و شرايط آن خللى وارد نساخته و آن را ترك ننمودند و خوارش نداشتند .

--> ( 1 ) اين شعر از عنتره شيبانى يكى از شش نفر شجاع معروف عرب است و معناى آن اين است : هر وقت در مواقع خطرناك دلم به تپش و اضطراب درمىآمد به خود مىگفتم آرام باش ، زيرا از دو حال بيرون نيستى ، يا كشته مىشوى و مردم ثنايت مىگويند ، و ستايشت مىكنند ، و يا مىكشى و از شر دشمن آسوده مىشوى . ( 2 ) و خدا نزد اوست بهترين پاداش . سوره آل عمران ، آيه 195 . ( 3 ) و آنچه نزد خداست ماندنى است . سوره نحل ، آيه 96 . ( 4 ) همه چيز نابود شدنى است مگر وجه او . سوره قصص ، آيه 88 .