مىشود ، و باعث سوء حساب مىگردد . و ظاهرا فرق ميان « خشيت » و « خوف » اين است كه خشيت به معناى تاثر قلب از اقبال و روى آوردن شر و يا نظير آن است ، و خوف به معناى تاثر عملى انسان است به اينكه از ترس در مقام اقدام برآمده و وسائل گريز از شر و محذور را هم فراهم سازد ، هر چند كه در دل متاثر نگشته ، دچار هراس نشده باشد ، و لذا مىبينيم خداى سبحان در توصيف انبياء ( ع ) مىفرمايد : « وَلا يَخْشَوْنَ أَحَداً إِلَّا اللَّه « 1 » » ، و ترس از غير خدا را از ايشان نفى مىكند ، و حال آنكه خوف را در بسيارى از جاها براى آنان اثبات نموده ، از آن جمله مىفرمايد : « فَأَوْجَسَ فِي نَفْسِه خِيفَةً مُوسى » « 2 » و نيز مىفرمايد : « وَإِمَّا تَخافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِيانَةً » « 3 » ( و جمع ميان آن نفى و اين اثبات به همين است كه بگوئيم انبياء از غير خدا هيچ نمىترسند ، و در موارد مذكور در بالا در مقام پيش گيرى برآمده‌اند ) . و بعيد نيست برگشت كلام راغب در فرق ميان خوف و خشيت نيز به همين باشد ، او گفته است : فرق ميان اين دو اين است كه خشيت خوفى است كه توأم با تعظيم و بيشتر اوقات از دانايى ناشى شود ، و لذا خداى سبحان آن را به علماء اختصاص داده مىفرمايد : « إِنَّما يَخْشَى اللَّه مِنْ عِبادِه الْعُلَماءُ » ( و پر واضح است كه مقصود از خوف در اين موارد همان ترس درونى است ) . و همچنين گفتار بعضى « 4 » ديگر كه در فرق ميان اين دو واژه گفته‌اند : خوف هم از ناحيه مكروه حاصل مىشود و هم از ناحيه كسى كه ممكن است اين مكروه را به آدمى برساند هم گفته مىشود : من از مرض خوف دارم ، و هم گفته مىشود من خوف دارم از اينكه فلان چيز مريضم كند ، بخلاف خشيت كه تنها از آورنده مكروه و شر است ، نه از خود مكروه ، و لذا گفته مىشود : « خشيت اللَّه » من از خدا ترسيدم ( ولى گفته نمىشود : خشيت المرض - از مرض ترسيدم ) . و اگر برگشت اين كلام به همان معنايى نباشد كه ما گفتيم ، كلامى قابل نقض خواهد بود و كليت نخواهد داشت . بعضى « 5 » ديگر گفته‌اند : فرقهايى كه ميان اين دو كلمه گذاشته‌اند اغلبى است ، نه كلى ، يعنى در بيشتر موارد استعمال ديده مىشود ، نه در همه آنها . بعضى « 6 » ديگر گفته‌اند : اصلا فرقى ميان اين دو لغت نيست . ولى آياتى كه ما بعنوان

--> ( 1 ) و نمىترسند از احدى مگر از خدا . سوره احزاب ، آيه 39 . ( 2 ) موسى در خود احساس ترس نمود . سوره طه ، آيه 67 . ( 3 ) و اگر از مردمى ترس خيانتى داشتى . سوره انفال ، آيه 58 . ( 4 و 5 و 6 ) تفسير روح المعانى ، ج 13 ، ص 140 و 141 . ط بيروت .