حضرتش ساتر شود ، و به همين جهت خداوند علم اليقين را بر ايشان افاضه مىكند ، و كشف مىكند براى ايشان از آنچه كه نزد او است از حقايقى كه از ديدگان مادى كور مستور است ، هم چنان كه در آيه « كَلَّا إِنَّ كِتابَ الأَبْرارِ لَفِي عِلِّيِّينَ وَما أَدْراكَ ما عِلِّيُّونَ كِتابٌ مَرْقُومٌ يَشْهَدُه الْمُقَرَّبُونَ » « 1 » و آيه « كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ » « 2 » به اين معنا اشاره فرموده . و در پيرامون اين معنا در تفسير آيه « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ » « 3 » در جلد ششم اين كتاب بحثى به ميان آمد . سخن كوتاه آنكه ، اين طايفه در حقيقت متوكلين بر خدا و تفويض كنندگان به سوى خدا و راضيان به قضاء او و تسليم در برابر امر اويند ، چون گفتيم كه جز خير نمىبينند و جز جميل به چشمشان نمىخورد . و همين معنا باعث مىشود كه ملكات فاضله و خلقهاى كريمه كه سازگار با اين نظر كه نظر توحيد است در دلهايشان مستقر گردد ، و در نتيجه همانطور كه در عمل مخلصند در اخلاق نيز مخلص شوند ، و معناى اخلاص دين براى خدا هم همين است : « هُوَ الْحَيُّ لا إِله إِلَّا هُوَ فَادْعُوه مُخْلِصِينَ لَه الدِّينَ » « 4 » 4 - معناى اخلاص : اينكه در آيات مورد بحث و در آيات بسيارى ديگر ، اخلاص عبد را به خدا نسبت داده ، با اينكه بنده بايد خود را براى خدايش خالص كند بدان جهت است كه بنده جز موهبت خداى تعالى چيزى را از ناحيه خود مالك نيست ، و هر چه را كه خدا به او داده باز در ملك خود اوست . پس اگر بنده ، دين خود را و يا به عبارتى خود را براى خدا خالص كند ، در حقيقت خداوند او را جهت خود خالص كرده است . البته در اين ميان افرادى هستند كه خداوند در خلقت ايشان امتيازى قائل شده ، و ايشان را با فطرتى مستقيم و خلقتى معتدل ايجاد كرده ، و اين عده از همان ابتداى امر با اذهانى وقاد و ادراكاتى صحيح و نفوسى طاهر و دلهايى سالم نشو و نما نموده‌اند ، و با همان صفاى

--> ( 1 ) هرگز ، نامه نيكان هر آينه در عليين است ، و تو چه دانى كه عليين چيست ، كتابى نوشته است كه مقربان شاهد آنند . سوره مطففين ، آيات 18 - 21 . ( 2 ) هرگز ، اگر به علم يقين مىدانستيد جهنم را بطور قطع مىديديد . سوره تكاثر ، آيه 5 و 6 . ( 3 ) شما كه ايمان داريد ! به خودتان بپردازيد . سوره مائده ، آيه 105 . ( 4 ) اوست زنده ، معبودى جز او نيست پس با ديندارى خالص ، او را بخوانيد . سوره مؤمن ، آيه 64 .