السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
214
تفسير الميزان ( فارسي )
مانند تجاوزى كه اگر - العياذ باللَّه - از يوسف نسبت به زليخا سرمىزد . هم چنان كه خوددارى و تعفف يوسف از آن ، بر خلاف جلوه كرد ، و زليخا او را به شهوترانى و خيانت متهم نمود . آرى ، در چنين فروضى جز توحيد هيچ مانع ديگرى نيست ، هم چنان كه يوسف را جز علم به مقام پروردگارش چيزى جلوگير نشد و نمىتوانست بشود . 2 - تقواى دينى به يكى از سه امر حاصل مىشود : و به عبارت ديگر خداى تعالى به يكى از سه وجه عبادت مىشود : 1 - خوف 2 - رجاء 3 - حب . و اين هر سه در آيه « فِي الآخِرَةِ عَذابٌ شَدِيدٌ وَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّه وَرِضْوانٌ وَمَا الْحَياةُ الدُّنْيا إِلَّا مَتاعُ الْغُرُورِ » « 1 » جمع شده است . بنا بر اين ، هر شخص با ايمانى بايد نسبت به حقيقت دنيا توجه داشته باشد ، و بداند كه دنيا متاع غرور و دام فريب است كه چون سراب بيابان به نظر بيننده لب تشنه ، آب مىآيد و او را به سوى خود مىكشاند ، ولى وقتى نزديك شود چيزى نمىبيند ، و اگر چنين تنبهى داشته باشد ديگر هدف خود را از كارهايى كه در زندگى انجام مىدهد دنيا قرار نداده ، مىداند كه در وراى اين دنيا جهان ديگرى است كه در آنجا به نتيجه اعمال خود مىرسد ، حال يا آن نتيجه ، عذابى است شديد در ازاى كارهاى زشت ، و يا مغفرتى است از خدا در قبال كارهاى نيك . پس بر اوست كه از آن عذاب بهراسد ، و به آن مغفرت اميدوار باشد . ولى اگر عالىتر از اين فكر كند هدف خود را خشنودى خود قرار نمىدهد و به خاطر نجات از عذاب و رسيدن به ثواب عمل نمىكند بلكه هر چه مىكند به خاطر خدا و رضاى او است . البته طبايع مردم در اختيار يكى از اين سه راه مختلف است ، بعضى از مردم - كه اتفاقا اكثريت را هم دارا هستند - مساله ترس از عذاب بر دلهايشان چيره گشته و از انحراف و عصيان و گناه بازشان مىدارد ، اينها هر چه بيشتر به تهديد و وعيدهاى الهى برمىخورند بيشتر مىترسند و در نتيجه به عبادت مىپردازند . و بعضى ديگر حس طمع و اميدشان غلبه دارد ، اينان هر چه بيشتر به وعده هاى الهى و ثوابها و درجاتى كه خداوند نويد داده برمىخورند اميدشان بيشتر شده ، به خاطر رسيدن به نعمتها و كرامتها و حسن عاقبتى كه خداوند به مردم با ايمان و عمل صالح وعده داده بيشتر به تقوا
--> ( 1 ) در دنياى ديگر عذابى سخت هست ، و هم مغفرت و خشنودى خدا ، و زندگى اين دنيا جز كالايى فريبنده نيست . سوره حديد ، آيه 20