بحثهايى پيرامون تقواى دينى و درجات آن در چند فصل 1 - قانون و اخلاق كريمه و توحيد و بيان اينكه قانون بدون اخلاق و اخلاق بدون توحيد نمىتوانند منشا اثرى باشند : هيچ قانونى به ثمر نمىرسد مگر به وسيله ايمانى كه آن ايمان به وسيله اخلاق كريمه حفظ و آن اخلاق هم به وسيله توحيد ضمانت شود . بنا بر اين ، توحيد اصلى است كه درخت سعادت آدمى را رشد داده و شاخ و برگ اخلاق كريمه را در آن مىروياند ، و آن شاخه ها را هم بارور ساخته جامعه بشريت را از آن ميوه هاى گرانبها بهره مند مىسازد ، هم چنان كه فرموده : « ألَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اللَّه مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُها ثابِتٌ وَفَرْعُها فِي السَّماءِ تُؤْتِي أُكُلَها كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّها وَيَضْرِبُ اللَّه الأَمْثالَ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ وَمَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ اجْتُثَّتْ مِنْ فَوْقِ الأَرْضِ ما لَها مِنْ قَرارٍ » « 1 » و ايمان به خدا را چون درختى معرفى كرده كه داراى ريشه است كه قطعا همان توحيد است . و نيز داراى خوردنيها معرفى كرده كه در هر آنى به اذن پروردگارش ميوه هايش را مىدهد ، و آن ميوه ها عمل صالحند . و نيز داراى شاخه هايى معرفى نموده كه همان اخلاق نيكو از قبيل تقوا ، عفت ، معرفت ، شجاعت ، عدالت و رحمت و نظاير آن است . آن گاه در آيه ديگرى در باره كلمه طيب چنين فرموده : « إِلَيْه يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَالْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُه » « 2 » سعادت صعود به سوى خداى تعالى و تقرب به درگاه او را تنها مخصوص كلمه هاى طيب نموده كه همان اعتقاد حق است ، و عمل شايسته و مناسب كه آن را بالا مىبرد كمك كار آن قرار داده . بيان آن اينكه : همه مىدانيم كه كمال نوعى انسان تمام نمىشود و آدمى در زندگيش آن سعادتى را كه همواره در پى آنست و هدفى بزرگتر از آن ندارد درنمىيابد مگر به اجتماع افرادى كه در كارهاى حياتى با يكديگر تعاون مىكنند . كارهايى كه كثرت و تنوع آن به حدى

--> ( 1 ) مگر نديدى خدا چگونه مثالى زد ، سخن نيك چون نهال نيك است ، اصلش در زمين استوار است و شاخه آن در آسمان هميشه به اذن پروردگارش ميوه خود را مىدهد . و خدا اين مثلها را براى مردم مىزند شايد متذكر شوند . و حكايت سخن بد چون نهال بدى است كه از زمين كنده شده و قرار ندارد . سوره ابراهيم ، آيات 24 - 26 . ( 2 ) سخنان خوب به سوى او صعود مىكند و عملهاى شايسته آنها را بالا مىبرد . سوره فاطر ، آيه 10