همين معناست « طعام ناعم » و « جارية ناعمة » « 1 » . بنا بر اين ، در همه مشتقات اين كلمه بطورى كه ملاحظه گرديد يك معنى خوابيده ، و آن نرمى و پاكيزگى و سازگارى است و مثل اينكه ريشه اين مشتقات « نعومت » باشد ، و اگر مىبينيم كه تنها در مورد انسان استعمال مىشود براى اين است كه تنها انسان است كه با عقل خود نافع را از ضار تشخيص داده ، از نافع خوشش مىآيد و از آن متنعم مىشود ، و از ضار بدش مىآيد و آن را ملايم و سازگار با طبع خويش نمىبيند ، به خلاف غير انسان كه چنين تشخيصى را ندارد ، مثلا مال و اولاد و امثال آن براى يكى نعمت است و براى ديگرى نقمت ، و يا در يك حال نعمت است و در حالى ديگر نقمت و عذاب . به همين جهت است كه مىبينيم قرآن كريم عطاياى الهى از قبيل مال و جاه و همسران و اولاد و امثال آن را نسبت به انسان نعمت على الاطلاق نخوانده ، بلكه وقتى نعمت خوانده كه در طريق سعادت و به رنگ ولايت الهى درآمده آدمى را به سوى خدا نزديك كند . و اما اگر در طريق شقاوت و در تحت ولايت شيطان باشد البته نقمت و عذاب است ، نه نعمت ، و آيات بر اين معنا بسيار است . بله ، اگر در جايى به خدا نسبت داده شود البته نعمت است و فضل و رحمت ، چون او خود خير است و جز خير از ناحيه او افاضه نمىشود ، و از موهبت خود نتيجه سوء و شر نمىخواهد ، و چگونه بخواهد با اينكه او رؤوف ، رحيم ، غفور و ودود است ، « وَإِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّه لا تُحْصُوها - و اگر بشماريد نعمتهاى خدا را شمار را به آخر نمىرسانيد » و اين خطاب در آيه متوجه تمامى مردم است ، يعنى همه شما هم كه دست به دست هم بدهيد باز به آخر نمىرسيد . و نيز فرموده : « وَذَرْنِي وَالْمُكَذِّبِينَ أُولِي النَّعْمَةِ وَمَهِّلْهُمْ قَلِيلًا » « 2 » و نيز فرموده : « ثُمَّ إِذا خَوَّلْناه نِعْمَةً مِنَّا قالَ إِنَّما أُوتِيتُه عَلى عِلْمٍ » « 3 » . اين نعمتها كه مورد اشاره اين دو آيه است ، و امثال آن ، وقتى نعمت است كه به خدا منسوب گردد و اما اگر به كفران كننده خدا نسبت داده شود براى او نقمت و عذاب خواب بود ، هم چنان كه فرمود : « لَئِنْ شَكَرْتُمْ لأَزِيدَنَّكُمْ وَلَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ » « 4 » .

--> ( 1 ) مفردات راغب ، ماده « نعم » . ( 2 ) مرا با تكذيبگران نازپرورده بگذار ، و چند روزى مهلتشان ده . سوره مزمل ، آيه 11 . ( 3 ) آن گاه چون نعمتى از جانب خويش به دو دهيم گويد آن را به خاطر علمى كه داشته‌ام به من داده‌اند . سوره زمر ، آيه 49 . ( 4 ) اگر شكر نعمت بگزاريد هر آينه بطور قطع ( نعمتتان را ) بيشتر مىكنم ، و اگر كفر بورزيد همانا عذاب من سخت است . سوره ابراهيم ، آيه 7 .