و آيه مورد بحث كه مىفرمايد : * ( « إِذا دَعاكُمْ لِما يُحْيِيكُمْ » ) * مطلق است ، و از اينكه شامل مجموع دعوتهاى رسول خدا ( ص ) كه مايه زنده شدن دلها است ، و يا دسته اى از دعوتهايش كه طبيعت احياء را دارد بشود هيچ ابايى نداشته و همچنين شامل نتايج دعوت او كه عبارت است از انواع زندگىهاى سعيد حقيقى مانند زندگى اخروى در جوار خدا نيز مىشود . و چون همه اينها را شامل مىشود پس نبايد آيه شريفه را مقيد كرد و مانند بيشتر مفسرين گفت كه منظور از جمله * ( « إِذا دَعاكُمْ لِما يُحْيِيكُمْ » ) * با در نظر گرفتن مورد نزول آيه حكم جهاد است و معناى آيه اين است كه : اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد بپذيريد دعوت خدا و رسول را وقتى شما را مىخوانند به جهاد كه خود مايه احياى امر شما و عزت دين شما است . بعضى ديگر در توجيه اينكه جهاد مايه زندگى است گفته‌اند : چون خداى سبحان شهداى در ميدان جهاد را زندگان خوانده و فرموده « وَلا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّه أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ » « 1 » . بعضى ديگر گفته‌اند معناى آيه اين است كه : بپذيريد دعوت خدا و رسول را وقتى شما را مىخوانند به ايمان و يا به حق . و دليل آورده‌اند كه ايمان و يا حق مايه حيات دل ، و كفر و باطل باعث مرده شدن دل است . عده اى ديگر گفته‌اند : وقتى شما را مىخوانند به قرآن و علم دين . و دليل آورده‌اند به اينكه علم مايه حيات و جهل در حقيقت مردن است ، و قرآن هم نور است و هم حيات است و هم علم « 2 » . عده اى ديگر گفته‌اند : وقتى شما را مىخوانند به بهشت ، و استدلال كرده‌اند به اينكه بهشت زندگى دائمى و نعمت باقى و زوال ناپذير است . و ليكن اين گفته ها وجوهى است كه مىتوان آيه را با آن منطبق كرد ، نه اينكه بگوييم آيه همين را مىگويد و لا غير ، بلكه آيه شريفه همانطورى كه گفتيم عام است و همه را شامل مىشود ، و هيچ دليلى نيست كه آن را از معناى عام و وسيعش برگردانيده و بگوييم مقصودش اين وجه است يا آن وجه .

--> ( 1 ) گمان نكنيد كه آن كسانى كه در راه خدا كشته شده‌اند مردگانند بلكه زندگانند و در نزد پروردگار خود روزى مىخورند . سوره آل عمران آيه 169 ( 2 ) مجمع البيان ج 4 ص 533