و لذا گفتار را با جمله * ( « وَأُولئِكَ لَهُمُ الْخَيْراتُ وَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ » ) * دنبال كرد ، و فهمانيد كه مؤمنين همه خيرات را دارند . آرى ، كلمه « الخيرات » جمعى است كه الف و لام بر سرش درآمده ، و مىگويند جمع داراى الف و لام افاده عموم مىكند ، پس كلمه مذكور معنايش « تمام خيرات » است ، و همين طور هم هست ، زيرا مردان با ايمان ، هم زندگى پاك را دارا هستند و هم نور هدايت را و هم درجه رفيعه شهادت و هر چيزى را كه با آن بسوى خدا تقرب بجويند ، پس مؤمنين رستگار و دارندگان سعادتند . * ( « أَعَدَّ اللَّه لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي . . . » ) * كلمه « اعداد » به معناى فراهم آوردن و تهيه ديدن است ، و اگر اينطور تعبير كرد و نفرمود « خدا وعده بهشتهايى به ايشان داده كه . . . » براى اين است كه خاتمه امر ايشان معلوم نبود ، يعنى معلوم نبود كه همه مؤمنين در آخر و سرانجام با ايمان از دنيا مىروند يا نه ، لذا متناسب نبود بفرمايد : « خداوند وعده فلان و فلان داده » زيرا وعده امرى است حتمى و واجب - الوفا ، بخلاف تهيه ديدن كه منافات ندارد كه خداوند تهيه ببيند ولى مؤمنين بر آن صفاى ايمان و صلاح اعمال باقى نمانند ، و خداوند هم تخلف نكرده باشد ، آرى ، نه اصول قرآنى مىسازد و نه فطرت سليم راضى مىشود به اينكه خداى تعالى به خود نسبت دهد كه يكى از بندگان را بخاطر عمل صالحى كه كرده است مهر مغفرت و جنت بر دلش بزند ، و آن گاه يكباره رهايش كند تا هر چه مىخواهد بكند . و لذا مىبينيم خداى سبحان هر جا وعده اى داده آن را معلق و مشروط به عنوانى از عناوين عمومى از قبيل ايمان و عمل صالح نموده تا وجود و عدمش دائر مدار وجود و عدم آن شرط باشد . و هيچ سابقه ندارد كه در جايى از كلام خود وعده اى را به اشخاص و بخاطر خود آنان داده باشد نه بخاطر اينكه مصداق عنوانى عمومى هستند . آرى ، در قرآن كريم چنين سابقه اى نيست و هيچ وقت اينطور وعده اى نداده است ، چون اينطور وعده دادن و افرادى را ايمن از عذاب ساختن ، با تكليف سازگار نيست ، و لذا خداى تعالى همه جا وعده هاى خود را روى صاحبان عنوان مىبرد ، نه روى اشخاص ، مثلا مىفرمايد : « وَعَدَ اللَّه الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ جَنَّاتٍ - خدا بهشتها را به مردان و زنان با ايمان وعده داده است » « 1 » و نيز مىفرمايد : « مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّه وَالَّذِينَ مَعَه أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَماءُ بَيْنَهُمْ . . .

--> ( 1 ) سوره توبه آيه 72