مانند آيه « 80 » از همين سوره ، و آيه ششم از سوره منافقين كه مىفرمايد : « سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَنْ يَغْفِرَ اللَّه لَهُمْ إِنَّ اللَّه لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفاسِقِينَ » . و از همه اين موارد كه ذكر شد برمىآيد كسى كه بخاطر احاطه و استيلاى كفر در دلش فاقد ايمان به خدا گشته ديگر راهى بسوى نجات ندارد ، و نيز برمىآيد كه استغفار جهت منافقين و همچنين نماز خواندن بر جنازه هاى ايشان و ايستادن كنار قبور ايشان و طلب مغفرت كردن ، لغو و بى نتيجه است . و در اين آيه اشاره است به اينكه رسول خدا ( ص ) بر جنازه مؤمنين نماز مىخوانده و در كنار قبور ايشان مىايستاده و طلب مغفرت و دعا مىكرده است . * ( « وَلا تُعْجِبْكَ أَمْوالُهُمْ وَأَوْلادُهُمْ . . . » ) * قبلا در تفسير آيه « 55 » همين سوره مطالبى مربوط به اين آيه گذشت ، بدانجا مراجعه شود . * ( « وَإِذا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ أَنْ آمِنُوا بِاللَّه وَجاهِدُوا مَعَ رَسُولِه ) * . . . * ( فَهُمْ لا يَفْقَهُونَ » ) * كلمه « طول » به معناى قدرت و نعمت است ، و كلمه « خوالف » جمع خالف و به معناى خالفين است ، كه گذشت ، و ما بقى كلمات آيه روشن است . * ( « لكِنِ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَه جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ » ) * بعد از آنكه منافقين را در دو آيه قبلى مذمت نمود به اينكه رضايت دادند به تقاعد از جنگ و ماندن در شهر با افراد معذور ، و در نتيجه خدا مهر بر دلهايشان نهاد ، اينك در اين آيه رسول خدا ( ص ) و مؤمنين با او را ، استدراك و استثناء مىنمايد ، و مقصود از مؤمنين ، مؤمنين حقيقى هستند كه خداوند دلهايشان را از لوث نفاق پاك ساخته است . بدليل اينكه مؤمنين را در مقابل منافقين قرار داده تا مدحشان كند ، و به جهاد با جان و مال بستايد ، پس در نتيجه مؤمنين كسانى خواهند بود كه نسبت به تقاعد و ماندن در خانه و شهر رضا ندادند ، و خدا هم مهر بر دلهايشان ننهاد ، بلكه بر خلاف منافقين به سعادت زندگى نائل گشته ، و به نور الهى راه زندگيشان روشن گرديد ، هم چنان كه فرموده : « أوَ مَنْ كانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْناه وَجَعَلْنا لَه نُوراً يَمْشِي بِه فِي النَّاسِ » « 1 »

--> ( 1 ) آيا كسى كه مرده بود پس ما او را زنده كرديم و برايش نورى قرار داديم تا با آن در ميان مردم زندگى كند مانند كسى است كه مثل وى ( در ظلمات ) است و از آن بيرون شدنى نيست ؟ . سوره انعام آيه 122