اين است كه منافق از پيغمبر اجازه تخلف از جهاد مىگيرد ، ولى مؤمن در جهاد در راه خدا پيشدستى نموده ، هرگز به تخلف راضى نمىشود . خداوند در اين دو آيه مىخواهد بفرمايد : جهاد در راه خدا با جان و مال از لوازم ايمان واقعى و درونى به خدا و روز جزاست ، چون چنين ايمانى آدمى را به تقوى وا ميدارد ، و مؤمن بخاطر داشتن چنين ايمانى نسبت به وجوب جهاد بصيرتى بدست مىآورد و همين بصيرت نمىگذارد كه در امر جهاد تثاقل و كاهلى كند ، تا چه رسد به اينكه از ولى امر خود اجازه تخلف و معافيت از جهاد بخواهد . بخلاف منافق كه او بخاطر نداشتن ايمان به خدا و روز جزا داراى چنين تقوايى نگشته ، دلش همواره در تزلزل و ترديد است و در نتيجه در مواقف دشوارى كه پاى جان و مال در ميان است دلش مىخواهد بهر وسيله ممكن طفره برود و خود را كنار بكشد ، و براى اينكه از رسوايى خود نيز جلوگيرى به عمل آورده باشد و صورت قانونى بدان بدهد از ولى امرش درخواست معافيت مىكند . * ( « وَلَوْ أَرادُوا الْخُرُوجَ لأَعَدُّوا لَه عُدَّةً . . . » ) * « عدة » به معناى تجهيزات و « انبعاث » - بطورى كه صاحب مجمع البيان گفته - به معناى به سرعت روانه شدن است « 1 » و كلمه « تثبيط » به معناى بازداشتن از امرى است كه نسبت بدان رغبتى نباشد . اين آيه عطف است به جمله سابق كه مىفرمايد : * ( « وَاللَّه يَعْلَمُ إِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ » ) * ، و مىخواهد همان معنا را برساند و بفهماند كه اينان در دعوى اينكه نمىتوانند در جنگ شركت كنند دروغگويند ، بلكه واقعش اين است كه ميل ندارند شركت كنند ، و گر نه اگر كمترين رغبتى داشتند تجهيزات سفر خود را تهيه مىديدند ، چون پر واضح است كه هر كس بخواهد در هر امرى اقدام نمايد و بدان علاقمند باشد قبلا خود را آماده مىكند ، و از اين منافقين هيچگونه جنب و جوشى ديده نشد ، پس معلوم مىشود كه اصلا نمىخواهند در جنگ شركت جويند . * ( « وَلكِنْ كَرِه اللَّه انْبِعاثَهُمْ فَثَبَّطَهُمْ » ) * يعنى خداوند بخاطر نفاقشان و براى اينكه بر تو و بر مؤمنين منت بگذارد آنها را موفق به جهاد نكرد و اجازه تخلفشان را داد تا در ميان سپاهيان با ايمان القاء مفسده نكنند و جمع مؤمنان را مبدل به تفرقه و وحدت كلمه آنان را مبدل به اختلاف نسازند . * ( « وَقِيلَ اقْعُدُوا مَعَ الْقاعِدِينَ » ) * اين امر ، يعنى جمله « مانند مردم معفو و معذور از جنگ

--> ( 1 ) مجمع البيان ج 5 ص 34