* ( « إِذْ يُوحِي رَبُّكَ إِلَى الْمَلائِكَةِ أَنِّي مَعَكُمْ فَثَبِّتُوا الَّذِينَ آمَنُوا سَأُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ . . . » ) * ظرفى كه در اول آيه است حالش حال ظرفى است كه در جمله * ( « إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ » ) * و * ( « إِذْ يُغَشِّيكُمُ النُّعاسَ » ) * است ، و معناى آيه احتياج به توضيح ندارد . * ( « فَاضْرِبُوا فَوْقَ الأَعْناقِ وَاضْرِبُوا مِنْهُمْ كُلَّ بَنانٍ » ) * مراد از اينكه فرمود « بالاى گردنها را بزنيد » اين است كه سرها را بزنيد ، و مراد از * ( « كُلَّ بَنانٍ » ) * جميع اطراف بدن است ، يعنى دو دست و دو پا و يا انگشتان دستهايشان را بزنيد تا قادر به حمل سلاح و به دست گرفتن آن نباشند . ممكن هم هست خطاب در « فاضربوا . . . » به ملائكه باشد و اتفاقا همين مطلب هم به ذهن مىرسد ، و آن وقت زدن بالاى گردنها و زدن همه بنان همان معناى ظاهريش مقصود باشد ، و يا كنايه است از ذليل كردن ايشان و اينكه با ارعاب ، قوه و نيروى امساك را از دستهاى ايشان سلب كنند ، و نيز ممكن است خطاب به مؤمنين باشد و غرض تشجيع ايشان عليه دشمنان باشد و خواسته است قدمهاى ايشان را ثابتتر و دلهايشان را محكمتر نموده و ايشان را بر عليه مشركين تحريك كنند . « ذلِكَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللَّه وَرَسُولَه وَمَنْ يُشاقِقِ اللَّه وَرَسُولَه فَإِنَّ اللَّه شَدِيدُ الْعِقابِ » « مشاقة » به معناى مخالفت است و اصل آن « شق » به معناى بعض است ، و گويا مخالفت را از اين جهت « مشاقة » گفته‌اند كه مخالفت ، آن بعض و آن ناحيه اى را مىگيرد كه غير از ناحيه طرف مقابل است ، و معناى آيه اين است كه : اين عذاب را خداوند به اين خاطر بر سر مشركين آورد كه خدا و رسول را مخالفت مىكردند و بر مخالفتشان اصرار مىورزيدند و كسى كه با خدا و رسول مخالفت كند خداوند شديد العقاب است . * ( « ذلِكُمْ فَذُوقُوه وَأَنَّ لِلْكافِرِينَ عَذابَ النَّارِ » ) * خطاب تشديدى است بر كفار و عذابى را كه نازل شده به ايشان نشان داده و مىفرمايد : اين عذاب را بچشيد ، و علاوه خاطرنشان مىسازد كه به دنبال اين عذاب ، عذاب آتش را در پى داريد . بحث روايتى در مجمع البيان از ابن عباس نقل كرده كه گفته است : در روز بدر بعد از آنكه هر دو