كه خداوند همواره در قرآن به آن امر مىكند ، و اگر اين معنا را در آيه مورد بحث صريحا بيان نكرده در مواردى كه نظير اين مورد است بدان تصريح كرده مثلا در آيه « وَلا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلى أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوى » « 1 » فرموده است عدالت يكى از مصاديق تقوا است و نيز در آيه « وَلا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ أَنْ صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ أَنْ تَعْتَدُوا ، وَتَعاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوى وَلا تَعاوَنُوا عَلَى الإِثْمِ وَالْعُدْوانِ وَاتَّقُوا اللَّه » « 2 » تصريح كرده معاونت بر نيكى و تقوا و كمك نكردن بر گناه و ظلم از مصاديق آن تقواى مطلقى است كه خداوند همواره به آن امر مىكند . از همين جا اشكالى كه متوجه تفسير بعضىها كه گفته‌اند « منظور از متقين كسانى است كه از عهد شكستن بدون جهت مىپرهيزند » معلوم مىشود « 3 » ، چون همانطورى كه گفته شد تقوا و متقين در اصطلاح قرآن به معناى پرهيز از مطلق كارهاى حرام است ، و اين معنا براى قرآن مانند حقيقت ثانيه شده ، و با چنين زمينه اى اگر منظور از آن پرهيز از خصوص عهد شكستن بى جهت بود احتياج به قرينه اى بود كه ذهن را از انتقال به معناى حقيقتش صارف و مانع شود ، و چنين قرينه اى در آيه وجود ندارد . * ( « فَإِذَا انْسَلَخَ الأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَخُذُوهُمْ وَاحْصُرُوهُمْ وَاقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ » ) * كلمه « انسلاخ » در اصل از « سلخ الشاة - پوست گوسفند را كند » گرفته شده ، و « انسلاخ ماه » يك نوع كنايه است از تمام شدن آن . و كلمه « حصر » به معناى جلوگيرى از بيرون شدن از محيط است . و « مرصد » اسم مكان از ماده « رصد » و به معناى آمادگى براى مراقبت است . راغب در مفردات مىگويد : كلمه « رصد » به معناى آماده شدن براى پائيدن و مراقبت است ، و كلمات « رصد له » و « ترصد » و « ارصدته له » همه به اين معنا است ، در همين معنا خداى تعالى فرموده : « إِرْصاداً لِمَنْ حارَبَ اللَّه وَرَسُولَه مِنْ قَبْلُ » و در آيه « إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصادِ » اشاره است به اينكه هيچ پناه و مفرى از عذاب خدا نيست . كلمه « رصد » هم به معناى اسم فاعل استعمال مىشود و هم اسم مفعول ، هم در مفرد به كار مىرود و هم در جمع و در آيه

--> ( 1 ) سوره مائده آيه 8 ( 2 ) سوره مائده آيه 3 ( 3 ) تفسير سراج المنير ج 1 ص 590 و مجموعة من التفاسير ج 3 ص 84