ورزيدند ، و آياتى مربوط به دوستى و ولايت كفار است ، آياتى راجع به زكات است ، و همچنين مطالبى ديگر ، ليكن مىتوان گفت قسمت معظم آن مربوط به قتال با كفار ، و آيات راجع به منافقين است . و به هر حال از نظر تفسير فائده مهمى هم بر آن مترتب نيست ، هر چند از نظر فقهى بتوان فايده اى براى چنين بحثى پيدا كرد و ليكن از غرض ما و از فن تفسير خارج است . * ( « بَراءَةٌ مِنَ اللَّه وَرَسُولِه إِلَى الَّذِينَ عاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ » ) * راغب در مفردات گفته است : اصل واژه « برء » و « براء » و « تبرى » به معناى كناره گيرى و بيزارى از هر چيزيست كه مجاورت با آن مورد كراهت باشد ، لذا گفته مىشود « برات من المرض - از مرض بهبودى يافتم » و « برأت من فلان - از گير فلانى نجات يافتم » و « تبرأت و يا أبرأته و برأته من كذا - و از فلان عمل بيزارى جستم و يا فلانى را از آن عمل برى نمودم » ، و در مفردش گفته مىشود : « رجل برىء » و در جمع گفته مىشود : « قوم براء و يا قوم بريؤون » خداى تعالى در قرآن مىفرمايد : * ( « بَراءَةٌ مِنَ اللَّه وَرَسُولِه » ) * « 1 » . اين آيه شريفه نسبت به چند آيه بعد به منزله عنوان مقاله اى است كه به خلاصه كلام بعدى اشاره مىكند ، مانند ساير سوره هاى مفصلى كه يك و يا دو آيه اول آن بطور اجمال به غرضى كه آيات سوره در مقام افاده آن است اشاره مىكند . خطاب آيه به شهادت جمله « عاهدتم » متوجه به مؤمنين و يا به رسول خدا ( ص ) و مؤمنين است . و در عنوان ، نام خدا برده شده كه صاحب خطاب و حكم است و نام رسول هم برده شده كه واسطه ابلاغ خطاب است ، و نام مشركين برده شده كه مورد حكمند ، و پس از آن ، حكم طورى الفاء شده كه بطور غايبانه ولى در عين حال با صاحب حكم مواجهه كنند به آنان برسد ، و اين طرز خطاب در احكام و دستوراتى كه مقصود رساندنش به همه مردم است خود يك نوع تعظيم است براى صاحب حكم و دستور . و مفاد آيه تنها صرف تشريع نيست ، بلكه متضمن انشاء حكم و قضاء بر برائت از مشركين زمان نزول آيه است ، به دليل اينكه اگر صرف تشريع بود رسول خدا ( ص ) را در برائت شريك نمىكرد ، چون دأب قرآن بر اين است كه حكم تشريعى صرف را تنها به خدا نسبت دهد ، حتى صريحا فرموده : « وَلا يُشْرِكُ فِي حُكْمِه أَحَداً » « 2 » و از مصاديق حكم جز

--> ( 1 ) مفردات راغب ص 45 ( 2 ) احدى را در حكم خود شريك نمىسازد . سوره كهف آيه 26