براى اينكه نون تاكيد بر فعل شرط « تثقف » درآيد ، چون سياق كلام براى اين بوده كه در ضمن شرط تاكيد هم بكند . و منظور از اينكه فرمود : * ( « فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ » ) * اين است كه آن چنان عرصه را بر ايشان تنگ كند كه نفرات پشت سر ايشان عبرت گرفته و رعب و وحشت بر دلها چيره گشته و در نتيجه متفرق شوند ، و آن اتحادى كه در اراده و رسيدن به هدف داشته و آن تصميمى كه بر قتال با مسلمين و ابطال كلمه حق گرفته بودند از بين برود . و بنا بر اين ، پس منظور از اينكه فرمود : * ( « لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ » ) * اميد به اين معنا است كه نسبت به آثار سوء نقض عهد و فساد انگيزى در زمين و دشمنى با كلمه حق و عاقبت شوم آن تذكر پيدا كنند ، و متوجه شوند كه خداوند مردم تبهكار را بسوى هدفشان هدايت نمىكند ، و او نقشه هاى خائنان را رهبرى نمىنمايد . پس آيه شريفه هم به اين معنا اشاره دارد كه بايد با آنان قتال كرد و بعد از غلبه بر ايشان تشديد و سختگيرى كرد و متفرقشان ساخت . و هم به اينكه دنبال سر ايشان كسانى هستند كه در نقض عهد و انتظار دچار شدن حق و اهل حق به مصائب حالشان نظير حال ايشان است . * ( « وَإِمَّا تَخافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِيانَةً فَانْبِذْ إِلَيْهِمْ عَلى سَواءٍ إِنَّ اللَّه لا يُحِبُّ الْخائِنِينَ » ) * « خيانت » بطورى كه مجمع البيان گفته - به معناى شكستن عهد در چيزيست كه آدمى را در آن امين دانسته باشند . و ليكن اين معنا تنها معناى خيانت در عهد و پيمان است ، و اما خيانت به معناى عام عبارتست از نقض هر حقى كه قرارداد شده باشد چه در عهد و چه در امانت . و كلمه « نبذ » به معناى القاء است و در آيه « فَنَبَذُوه وَراءَ ظُهُورِهِمْ » « 1 » هم به همين معنا است . و كلمه « سواء » به معناى عدالت و برابرى است . و تركيب * ( « إِمَّا تَخافَنَّ » ) * مانند تركيب * ( « فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ » ) * ( در آيه قبل ) است و معناى « خوف » اين است كه علامتهايى از اينكه امرى خطرناك و لازم الاحتراز در شرف وقوع است ظاهر شود . و اينكه فرمود : * ( « إِنَّ اللَّه لا يُحِبُّ الْخائِنِينَ » ) * تعليل است براى جمله * ( « فَانْبِذْ إِلَيْهِمْ عَلى سَواءٍ » ) * . و معناى آيه اين است كه : اگر از قومى كه ميان تو و ايشان عهدى استوار گشته ترسيدى كه در عهدت خيانت كرده و آن را بشكنند ، و ترست از اين جهت بود كه ديدى آثار آن در حال ظهور است تو نيز عهد ايشان را نزد ايشان بينداز و آن را لغو كن ، و لغويت آن را به ايشان اعلام هم

--> ( 1 ) آن را در پس و پشت خود انداختند . سوره آل عمران آيه 187