مؤلف : روايات در اين باب از طريق شيعه و سنى زياد است ، و آن رواياتى كه عمل و رفتار رسول خدا ( ص ) را حكايت مىكند ، و از طرق عامه رسيده است از جهت مضمون مختلفند ، مضمون بعضى از آنها اين است كه رسول خدا ( ص ) خمس را به چهار سهم تقسيم مىكرده و در برخى ديگر اين است كه آن حضرت به پنج سهم تقسيم مىكرده است . چيزى كه هست اگر مسلم نباشد نزديك به مسلم است كه در اين روايات يكى از سهام چهارگانه و يا پنجگانه مختص به قرابت رسول خدا ( ص ) است ، و مقصود از ذى القربى در قرآن در آيه خمس هم ايشانند ، و اين مخالف با رواياتى است كه از ائمه اهل بيت ( ع ) رسيده . و نيز نزديك به مسلم در اين روايات است كه رسول خدا ( ص ) تا چندى كه زنده بود خمس را ميان دودمان عبد المطلب تقسيم مىكرد ، و در زمان خلفاى سه گانه از ايشان منقطع گرديد ، و باز بعد از ايشان هم چنان از ايشان بريده شد . و باز از مسلمات اين روايات است كه خمس مختص به غنيمتهاى جنگى است ، و اين نيز با روايات وارده از طرق ائمه اهل بيت ( ع ) مخالف است ، زيرا اهل سنت روايات خمس را در غنيمتهاى ديگرى كه به حسب لغت غنيمت شمرده مىشود واجب نمىداند ، و ليكن اين روايات در آنها نيز واجب مىداند . مطالبى كه از نظر بحث تفسيرى بايد در باره آيه مورد بحث گفته شود گفته شد ، و البته در ذيل اين آيه مباحث ديگرى از نظر كلام و از نظر فقه هست كه چون مربوط به غرض تفسيرى ما نيست ايراد نمىشود . و در اينجا نيز بحثى از نظر حقوق و اينكه خمس چه اثرى در مجتمع اسلامى داشته و دارد بايد شود كه - ان شاء اللَّه - در ضمن گفتار در پيرامون زكات ايراد مىگردد . باقى مىماند بحث در اينكه روايات داشت : خداى سبحان غرضش از تشريع خمس احترام اهل بيت رسول خدا ( ص ) و دودمان او بوده و خواسته است تا محترمتر از آن باشند كه چرك اموال مردم را بگيرند . و ظاهر اين روايات اين است كه نكته مذكور را از آيه زكات كه خطاب به پيغمبرش مىفرمايد : « خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِمْ بِها وَصَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلاتَكَ سَكَنٌ لَهُمْ » « 1 » گرفته شده باشد ، چون تطهير و تزكيه ( پاكيزه كردن ) هميشه در

--> ( 1 ) بگير از اموالشان صدقه اى را تا به آن وسيله پاك و پاكيزه شان سازى و درود فرست بر ايشان كه درود تو مايه آرامش آنان است و خدا شنواى و دانا است . سوره توبه آيه 103