معنايش اين است كه : اين عذاب سوزان را بشما مىچشانيم بخاطر آن رفتارى كه مىكرديد . و يا معنايش اين است : از همه طرف شما را مىزنيم و عذاب حريق را هم بشما مىچشانيم بخاطر آن رفتارى كه مىكرديد . * ( « وَأَنَّ اللَّه لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ » - ) * اين جمله عطف است بر محل * ( « بِما قَدَّمَتْ » ) * و معنايش اين است كه : اين بدان ملاك است كه خداوند احدى از بندگان خود را ظلم نمىكند ، چون خداى تعالى صراطش مستقيم ، و در فعلش تخلف و اختلاف نيست ، اگر به يك نفر ظلم كند به همه ظلم مىكند ، و اگر ظالم باشد ظلام ( بسيار ستمگر ) هم خواهد بود - دقت فرماييد . سياق آيات دلالت دارد بر اينكه منظور از آنهايى كه خداوند سبحان در وصفشان فرموده كه ملائكه جانهايشان را مىگيرند و عذابشان مىكنند همان مشركينى هستند كه در جنگ بدر كشته شدند . * ( « كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَفَرُوا بِآياتِ اللَّه . . . » ) * كلمه « دأب » و همچنين « ديدن » به معناى عادت است ، و عادت عبارت است از عملى كه بطور مداوم از انسان سرزند و طريقه و مشى آدمى شمرده شود . و معناى آيه اين است كه كفر اين مردم شبيه به كفر فرعونيان و امتهاى كافر قبل از فرعونيان است كه به آيات خدا كفر ورزيده ، و از اين راه خدا را عصيان كرده‌اند ، و خداوند آنان را به گناهانشان بگرفت ، چون خداى تعالى قويى است كه هرگز از گرفتن آنان ضعيف نمىشود ، و وقتى هم بگيرد شديد العقاب است . * ( « ذلِكَ بِأَنَّ اللَّه لَمْ يَكُ مُغَيِّراً نِعْمَةً أَنْعَمَها عَلى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ . . . » ) * يعنى عقابى كه خداوند معاقبين را با آن عذاب مىكند هميشه به دنبال نعمت الهىاى است كه خداوند قبل از آن عقاب ارزانى داشته ، به اين طريق كه نعمت را برداشته عذاب را به جايش مىگذارد و هيچ نعمتى از نعمتهاى الهى به نقمت و عذاب مبدل نمىشود مگر بعد از تبدل محلش كه همان نفوس انسانى است ، پس نعمتى كه خداوند آن را بر قومى ارزانى داشته وقتى به آن قوم افاضه مىشود كه در نفوسشان استعداد آن را پيدا كنند و وقتى از ايشان سلب گشته و مبدل به نقمت و عقاب مىشود كه استعداد درونيشان را از دست داده و نفوسشان مستعد عقاب شده باشد . و اين خود يك قاعده كليى است در تبديل نعمت به نقمت و عقاب ، و از اين جامعتر آيه شريفه « إِنَّ اللَّه لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ » « 1 » است ( چون اين آيه شامل تغيير

--> ( 1 ) خداوند آنچه را كه مردمى دارند تغيير نمىدهد مگر بعد از آنكه آنچه را كه در نفوسشان هست تغيير دهند . سوره رعد آيه 11