پست و مستغرق در شهوات دنيايند خلاف آن را ، كه همان كفر و طغيان و سرپيچى است نتيجه مىدهد ، و همين معنى باعث مىشود كه مؤمنين مورد الطاف خاص الهى قرار گرفته ، و در دنيا موفقيت و نصرت و فتح ، و در آخرت نجات از آتش و بهره مندى از بهشت و لذايذ گوناگون آن نصيبشان گردد ، و در مقابل ، كفار مورد غضب و لعنت خدا قرار گرفته به عذابهاى ناگهانى كه همگى را هلاك ساخته و نسلشان را قطع مىكند دچار مىشوند « فَجَعَلْناهُمْ أَحادِيثَ وَمَزَّقْناهُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ » « 1 » تازه اين عذاب دنياىشان است ، و عذاب آخرت بيچاره كننده تر است ، و در آن عذاب كسى يارى نمىشود . اين است آن سنتى كه خداوند آن را در بين بندگان خود اجراء كرده ، و از اين پس نيز اجراء مىكند « وَاللَّه يَحْكُمُ لا مُعَقِّبَ لِحُكْمِه وَهُوَ سَرِيعُ الْحِسابِ » . « 2 » شرح جزئيات همين سنت براى مردمى كه ايمان به خدا ندارند انذار است ، چون غرض از شرح آن واداشتن آنان به ايمان به خدا و آيات او است . و همين شرح و بيان ، نسبت به مردم با ايمان يعنى آنان كه به طور اجمال علم به پروردگار خود و به مقام ربوبى او دارند تذكر و يادآورى آيات خدا و تعليم معارف دينى او ، و معرفت به خدا و اسماى حسنى و صفات علياى او ، و نيز شناسايى سنت جارى پروردگار در دنيا و آخرت است . از آيه شريفه * ( « لِتُنْذِرَ بِه وَذِكْرى لِلْمُؤْمِنِينَ » ) * هم اين معنا استفاده مىشود ، و از آن به خوبى بر مىآيد كه غرض اديان همين دو معنا است : انذار غير مؤمنين ، و يادآورى مؤمنين . بر اين اساس مىتوان گفت : اين سوره بنا بر اينكه همه آن در مكه نازل شده باشد و از اختلافى كه مفسرين در باره چند آيه آن دارند صرفنظر كنيم روى سخن در آن با مشركين مكه و تعداد اندكى كه به رسول اللَّه ( ص ) ايمان آورده بودند خواهد بود ، و از خود آيات آن نيز اين معنا ظاهر مىشود ، براى اينكه غالبا در اول يا آخر آيات آن عموم مردم را انذار نموده ، و اقامه حجت و موعظه كرده ، و يا با ذكر داستان آدم و ابليس و داستانهاى نوح ، هود ، صالح ، لوط ، شعيب و موسى ( ع ) وسيله عبرتشان را فراهم ساخته است . و اين بيان در عين اينكه براى اكثريت مردم انذار است ، براى مؤمنين يادآورى و تذكر

--> ( 1 ) پس گردانيديم آنها را عبرت داستانها و به كلى متفرق و پراكنده شان ساختيم . سوره سبا آيه 19 ( 2 ) و خدا حكم مىكند ، و نيست رد كننده اى حكم او را و او سريع الحساب است . سوره رعد آيه 40