افاده مىكند . البته اين وقتى است كه كلمه « يكذبونك » به تشديد قرائت شود ، و اما بنا بر قرائت به تخفيف معنايش اين مىشود كه : غم مخور ، زيرا اينان نمىتوانند با اثبات دروغ بودن آنچه كه تو مردم را به آن دعوت مىكنى بر تو غلبه كرده و حجت تو را به وسيله حجتى ديگر ابطال نمايند ، اينان كارى كه مىكنند اين است كه به آيات خدا ظلم نموده و آن را انكار مىنمايند . و سرانجام به سوى خدا بازگشت خواهند نمود . * ( « وَلكِنَّ الظَّالِمِينَ بِآياتِ اللَّه يَجْحَدُونَ » ) * ظاهر سياق ، اقتضا داشت كه بفرمايد « و لكنهم » و اگر از ضمير به اسم ظاهر عدول نموده و فرمود : « و لكن الظالمين » براى اين بود كه بفهماند انكار آنان ناشى از ظلمشان بود ، نه از قصور و جهل و امثال آن ، پس انكارشان جز ياغىگرى و ستم و طغيان چيز ديگرى نبوده ، و به زودى خداوند مبعوثشان نموده به سوى او بازگشت مىكنند ، التفاتى هم كه در آيه از تكلم ( قد نعلم ) به غيبت * ( ( بِآياتِ اللَّه ) ) * به كار رفته ، به همين منظور بوده كه دلالت كند بر اينكه انكارشان از باب ستيزه و معارضه با مقام الوهيت و استعلاى بر آن بوده است ، و حال آنكه اين مقام ، مقامى است كه هيچ چيزى را تاب مقاومت آن نيست ، و گرنه اگر افاده چنين معنايى منظور نبود جا داشت بفرمايد : « بآياتنا » . در تفسير معناى اين آيه ، وجوه ديگرى نيز گفته شده است : يكى از آن وجوه ، وجهى است كه از بيشتر مفسرين نقل شده كه گفته‌اند معناى آيه اين است كه : اينان اگر تو را تكذيب مىكنند معتقد به گفته خود نيستند . بلكه از روى عناد و در عين اعتقاد به راستگويى تو ، به زبان تو را تكذيب مىكنند . دوم - اين است كه اينان تو را تكذيب نمىكنند ، بلكه در حقيقت مرا تكذيب مىكنند زيرا برگشت تكذيب تو به تكذيب من است ، و تو تنها تكذيب نشده اى . اين وجه بى شباهت به وجهى كه ما در معناى آيه ذكر كرديم نيست ، و ليكن عين آن هم نيست . در هر صورت ، اين وجه و وجه اولى كه از اكثر مفسرين نقل شده وقتى صحيح است كه « يكذبونك » با تشديد قرائت شود . سوم - اينكه اينها هرگز مصادف با دروغ تو نشده و از تو دروغ نشنيده‌اند ، چون عرب از اين گونه تعبيرات دارد مثلا در جايى كه مىخواهد بگويد : « ما صادفناهم جبناء - ما در نبردهايى كه با فلان قوم كرده‌ايم هرگز مصادف با جبن و بزدلى آنان نشده‌ايم » ، مىگويند : « قاتلناهم فما اجبناهم » و ليكن وجه صحيح همان بود كه ما در معناى آيه بيان نموديم .