* ( « وَأَجَلٌ مُسَمًّى عِنْدَه » ) * تسميه « اجل » بمعنى تعيين آن است ، چون خود مردم نيز عادتشان بر اين است كه در معاهدات و قرضها و ساير معاملات اجل را كه همان مدت مقرر در معامله و يا سر رسيدن آن است ذكر مىكنند و به همين دو معناى عرفى در كلام خداى تعالى نيز آمده است . مثلا در آيه شريفه : « إِذا تَدايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوه » « 1 » ، اجل به معناى آخر مدت است ، و همچنين در آيه شريفه : « مَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ اللَّه فَإِنَّ أَجَلَ اللَّه لآتٍ » « 2 » . و ليكن در آيه شريفه : « قالَ إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُنْكِحَكَ إِحْدَى ابْنَتَيَّ هاتَيْنِ عَلى أَنْ تَأْجُرَنِي ثَمانِيَ حِجَجٍ فَإِنْ أَتْمَمْتَ عَشْراً فَمِنْ عِنْدِكَ - تا آنجا كه مىفرمايد - قالَ ذلِكَ بَيْنِي وَبَيْنَكَ أَيَّمَا الأَجَلَيْنِ قَضَيْتُ فَلا عُدْوانَ عَلَيَّ » « 3 » ، أجل به معنى تمامى مدت مقرر آمده است . و ظاهرا استعمال اجل در تمامى مدت ، استعمال اصلى و استعمال آن در سررسيد ، فرع آن است ، چون بيشتر اوقات در همان معناى اول به كار مىرود ، حتى در اثر كثرت استعمال در آن گاهى مىشود كه احتياجى به ذكر وصف ( مقضى ) نديده و به ذكر موصوف ( اجل ) به تنهايى اكتفاء مىكنند ، بنا بر اين هر جا كه اين كلمه استعمال شده باشد بايد گفت به معنى اجل مقضى و تمام مدت است مگر قرينه اى در كلام باشد و دلالت كند بر اينكه به معناى سررسيد است . راغب در مفردات مىگويد : مدت مقرره زندگى انسان را « اجل » مىگويند مثلا گفته مىشود : اجلش نزديك شده ، يعنى مرگش فرا رسيده . ليكن اصل معنى آن استيفاء مدت است . به هر تقدير ، ظاهر كلام خداى تعالى در آيه مورد بحث اين است كه منظور از « اجل » و « اجل مسمى » آخر مدت زندگى است نه تمامى آن ، هم چنان كه از جمله « فَإِنَّ أَجَلَ اللَّه لآتٍ » به خوبى استفاده مىشود .

--> ( 1 ) هنگامى كه به يكديگر تا وقت معينى قرض مىدهيد آن را بنويسيد . سوره بقره آيه 282 ( 2 ) هر كه اميدوار ديدار خداست پس مطمئنا بداند كه اجل خدا خواهد آمد . سوره عنكبوت آيه 5 ( 3 ) گفت من مىخواهم يكى از اين دو دختر خود را به همسرى تو درآورم ، در قبال اينكه تو هم تا هشت سال اجير من شوى ، و اگر اين مدت را به ده سال برسانى تفضلى است كه كرده اى - تا آنجا كه مىفرمايد - موسى گفت آنچه تو ملتزم شدى براى من و آنچه من متعهد شدم براى تو گذرا و مورد قبول است ، هر يك از دو اجل را كه به سر ببرم ديگر حقى به من نخواهى داشت . سوره قصص آيه 28 ( 4 ) مفردات راغب ص 11