اوصاف خداى تعالى بوده و بس ، و امر بر آنها مشتبه شده بود ، و به غلط خيال مىكردند كه ديگرى هم داراى چنين اوصافى هست ، * ( « وَضَلَّ عَنْهُمْ ما كانُوا يَفْتَرُونَ ) * - و آنچه به دروغ به خدا نسبت مىدادند ، محو و نابود شد » . و به فرضى هم كه از شركاى خيالى استمداد بجويند همان شركا چنان دست ردى به سينه شان مىزنند كه براى هميشه از خود مايوسشان مىكنند . و خداى تعالى در اين باره مىفرمايد : « وَإِذا رَأَى الَّذِينَ أَشْرَكُوا شُرَكاءَهُمْ قالُوا رَبَّنا هؤُلاءِ شُرَكاؤُنَا الَّذِينَ كُنَّا نَدْعُوا مِنْ دُونِكَ فَأَلْقَوْا إِلَيْهِمُ الْقَوْلَ إِنَّكُمْ لَكاذِبُونَ ، وَأَلْقَوْا إِلَى اللَّه يَوْمَئِذٍ السَّلَمَ وَضَلَّ عَنْهُمْ ما كانُوا يَفْتَرُونَ » « 1 » و نيز فرموده : « ذلِكُمُ اللَّه رَبُّكُمْ لَه الْمُلْكُ وَالَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِه ما يَمْلِكُونَ مِنْ قِطْمِيرٍ ، إِنْ تَدْعُوهُمْ لا يَسْمَعُوا دُعاءَكُمْ وَلَوْ سَمِعُوا مَا اسْتَجابُوا لَكُمْ وَيَوْمَ الْقِيامَةِ يَكْفُرُونَ بِشِرْكِكُمْ » « 2 » و نيز مىفرمايد : « وَيَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِينَ أَشْرَكُوا مَكانَكُمْ أَنْتُمْ وَشُرَكاؤُكُمْ فَزَيَّلْنا بَيْنَهُمْ وَقالَ شُرَكاؤُهُمْ ما كُنْتُمْ إِيَّانا تَعْبُدُونَ ، فَكَفى بِاللَّه شَهِيداً بَيْنَنا وَبَيْنَكُمْ إِنْ كُنَّا عَنْ عِبادَتِكُمْ لَغافِلِينَ هُنالِكَ تَبْلُوا كُلُّ نَفْسٍ ما أَسْلَفَتْ وَرُدُّوا إِلَى اللَّه مَوْلاهُمُ الْحَقِّ وَضَلَّ عَنْهُمْ ما كانُوا يَفْتَرُونَ » « 3 » . دقت در اين آيات شريفه اين معنا را روشن مىسازد كه مقصود از * ( « وَضَلَّ عَنْهُمْ ما كانُوا يَفْتَرُونَ » ) * كه در آيه مورد بحث نيز هست ، اين است كه شركاى خيالى آنان در آن روز

--> ( 1 ) و زمانى كه مشركين شركاى خود را ديدند مىگويند : پروردگارا اينهايند شركائى كه ما تو را ترك گفته و آنها را مىپرستيديم ، كه ناگاه همان شركا به زبان آمده و در جوابشان مىگويند : بدرستى كه شما دروغگوئيد ، ناچار تسليم امر خدا و منقاد حكم او شده همه افتراءاتى كه مىبستند باطل مىشود . سوره نحل آيه 87 ( 2 ) اين خداى متعال ، پروردگار شما است ، براى او است ملك ، و كسانى كه غير او را مىپرستند و آنها را خداى خود مىخوانند حتى پوست هسته خرمايى را هم مالك نيستند ، اگر آنها را بخوانيد دعاى شما را نمىشنوند ، و به فرضى هم كه بشنوند استجابت نمىكنند ، و همانها در روز قيامت از شرك شما بيزارى مىجويند . سوره فاطر آيه 14 ( 3 ) و روزى كه همگى آنان را محشور مىكنيم سپس به كسانى كه شرك ورزيدند مىگوييم شما با شركائى كه مىپرستيديد بر جاى خود باشيد ، پس ميانشان جدايى مىافكنيم ، شركاء به زبان آمده و به مشركين مىگويند شما ما را نمىپرستيد ، بس است خداوند براى گواهى بين ما و شما ، بدرستى كه ما از شما غفلت داشتيم ، اينجاست كه براى هر نفسى معلوم مىشود كه چه كارهايى از نيك و بد كرده و حالا به سوى مولاى حقيقى خود عودت داده شده‌اند و باطل مىشود و از چنگشان ميرود آن چيزهايى كه به افترا مىپرستيدند . سوره يونس آيه 30