به اينكه غير مرد پيغمبر نمىشود ، هم چنان كه خالى از اشعار به اين معنى هم نيست كه اين تغيير شكل به طور انقلاب ماهيت ملكى به ماهيت بشرى نيست ، بلكه به طور تمثل به صورت انسانى است . اين بود خلاصه كلام ما در اين آيه . غالب مفسرين آن را چنين توجيه كرده‌اند كه چون پيشنهاد كنندگان مردمانى فرو رفته در ماديات بودند و ممكن نبود بتوانند فرشته را به صورت اصلى خود ببينند ، از اين رو اگر خدا مىخواست درخواستشان را قبول كند ، ناگزير او را به صورت بشرى تمام عيار درمىآورد ، و باز همان شبهه اى كه در امر رسول بشرى داشتند در بين مىآمد ، و از اين پيشنهاد چيزى عايدشان نمىشد . ليكن اين توجيه صحيح نيست زيرا بفرضى هم كه قبول كنيم كه انسان عادى توانايى ديدن فرشتگان را در صورت اصليشان ندارد و استناد كنيم به امثال آيه « يَوْمَ يَرَوْنَ الْمَلائِكَةَ لا بُشْرى يَوْمَئِذٍ لِلْمُجْرِمِينَ » « 1 » الا اينكه بنا بر اين توجيه ، جواب ، جواب صحيحى نخواهد بود ، زيرا همانطورى كه خداوند مىتواند به انبياى خود قدرت ديدار جبرئيل را در صورت اصليش عنايت كند ، - همانطور كه در روايات فريقين ( شيعه و سنى ) وارد است كه پيغمبر ( ص ) جبرئيل را دو بار در صورت اصليش ديد - مىتواند ساير مردم را همچنين قدرتى بدهد ، تا آنان هم ملائكه را ببينند ، و به آنان ايمان بياورند ، محذور خلاف حكمت هم لازم نمىآيد ، مگر همان مساله الجاء و سلب اختيارى كه گفتيم آيه دلالت بر رفع آن دارد ، و گرنه ديدن ملائكه محال نيست ، چنان كه بقاى شبهه را هم نبايد محذور دانست ، زيرا براى خدا مقدور هست كه ملائكه اى را كه به صورت بشر نازل كرده معرفى كند ، و مردم به فرشته بودن آنان اطمينان و يقين پيدا كرده و ايمان بياورند ، هم چنان كه خود پروردگار در داستان ابراهيم و لوط ( ع ) خبر داده كه اندكى پس از ديدن ملائكه ، ايشان را شناختند و در امر آنان ترديد نكردند . و نيز در داستان مريم خبر داده كه وى روح القدس را ديد و شناخت و در او ترديد نكرد ، بنا بر اين چرا جايز نباشد كه ساير مردم هم مثل انبياء ، ملائكه را در قالب بشر ببينند و يقين هم بكنند ؟ آيا جز محذورى كه ما گفتيم كه لازمه ديدن ملائكه ، ابراهيم شدن همه مردم و محو غرائز و فطريات آنان و تبديل نفوس بشر به نفوس طاهره قادسه است محذور ديگرى در كار است ؟ نه . تنها همين محذور الجاء است كه باعث از بين رفتن موضوع امتحان مىشود و اين دو

--> ( 1 ) روزى كه ملائكه را مىبينند در آن روز ( مرگ ) بشارتى براى مجرمين نيست . سوره فرقان آيه 22