( خودشان بر خودشان مشتبه كرده باشند يا بعضىشان بر بعض ديگر ) . مشتبه كردن بر ديگرى نظير تبليغات سويى است كه علماى سوء كرده و مىكنند ، از جهل مريدها سوء استفاده نموده ، حق را با باطل خلط و مشتبه مىنمايند ، و نيز نظير تبليغاتى است كه گردنكشان عالم نسبت به رعاياى ضعيف خود داشته و حق را با باطل خلط مىكردند ، مانند حرفى كه فرعون - بنا به حكايت قرآن كريم - زد و گفت : « يا قَوْمِ ألَيْسَ لِي مُلْكُ مِصْرَ وَهذِه الأَنْهارُ تَجْرِي مِنْ تَحْتِي أفَلا تُبْصِرُونَ أَمْ أَنَا خَيْرٌ مِنْ هذَا الَّذِي هُوَ مَهِينٌ وَلا يَكادُ يُبِينُ ، فَلَوْ لا أُلْقِيَ عَلَيْه أَسْوِرَةٌ مِنْ ذَهَبٍ أَوْ جاءَ مَعَه الْمَلائِكَةُ مُقْتَرِنِينَ ، فَاسْتَخَفَّ قَوْمَه فَأَطاعُوه » « 1 » و آن سخن ديگرش كه گفت : « ما أُرِيكُمْ إِلَّا ما أَرى وَما أَهْدِيكُمْ إِلَّا سَبِيلَ الرَّشادِ » « 2 » . و مشتبه كردن بر خودشان به اين است كه : خود را به اين خيال بياندازند كه حق باطل است و باطل حق ، آن گاه همين خيال را در دل خود جاى دهند و بدنبال باطل به راه بيفتند . زيرا گر چه انسان به فطرت خداداديش حق را از باطل تشخيص مىدهد و هر نفسى به تقوا و فجور خود ملهم است ، ولى تقويت جانب هوا و تاييد شهوت و غضب هم باعث پديد آمدن ملكه استكبار و حقكشى مىشود ، وقتى چنين ملكه اى در نفس پيدا شد قهرا آدمى مجذوب گشته و به عمل باطل خود مغرور مىشود ، ديگر اين ملكه نمىگذارد توجه و التفاتى به حق نموده دعوتش را بپذيرد . در چنين حالتى است كه عمل آدمى در نظرش جلوه نموده و دانسته حق و باطل در نظرش مشتبه مىشود ، هم چنان كه خداى تعالى در اين باره مىفرمايد : « أفَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَه هَواه وَأَضَلَّه اللَّه عَلى عِلْمٍ وَخَتَمَ عَلى سَمْعِه وَقَلْبِه وَجَعَلَ عَلى بَصَرِه غِشاوَةً » « 3 » و نيز مىفرمايد : « قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالأَخْسَرِينَ أَعْمالًا الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً »

--> ( 1 ) اى قوم آيا ملك مصر از آن من نيست و آيا اين نهرها ( رود نيل ) از زير پاى من جريان ندارد ، ( پس چطور شوكت من و ضعف موسى راى نمىبينيد ؟ ) آيا اين مرد فقير بى مقدار كه حتى نمىتواند بدون لكنت حرف بزند خوبست يا من ؟ . ( اگر اين مرد راست مىگويد ) چرا دستبندهاى طلا بر وى انداخته نشده ، يا چرا فرشتگان بهمراهى و كمك او نيامده‌اند ؟ فرعون با همين ترهات و اراجيف عقلهاى قوم خود را خام كرده ، و آن بىنوايان هم اطاعتش كردند . سوره زخرف آيه 54 ( 2 ) من به شما جز آنچه در نظرم صواب است نشان نمىدهم و شما راى جز به راه رشاد دلالت نمىكنم . سوره مؤمن آيه 29 ( 3 ) اى محمد ! آيا ديدى آن كسى راى كه هواى خود راى معبود خود كرد ، و با اينكه عالم بود خدايش گمراه نموده و مهرى بر گوش و دلش نهاد و پرده اى به روى ديدگانش افكند ؟ . سوره جاثيه آيه 22