يُمْسِكْ فَلا مُرْسِلَ لَه مِنْ بَعْدِه » « 1 » هم اشاره به اين معنا دارد . * ( « حَتَّى إِذا فَرِحُوا بِما أُوتُوا أَخَذْناهُمْ بَغْتَةً فَإِذا هُمْ مُبْلِسُونَ » ) * . كلمه « مبلسون » اسم فاعل از « ابلس ابلاسا » است . راغب مىگويد : « ابلاس » به معناى اندوهى است كه از شدت گرفتارى به دل روى مىآورد - تا آنجا كه مىگويد - و چون مبلس و اندوهگين بيشتر اوقات خاموش و از فرط اندوه هر كار مهمى را هم فراموش مىكند ، از اين جهت به كسى هم كه در مباحثه و محاكمه ، دليلش كند و سست شود ، مىگويند « ابلس فلان - فلانى واماند و خاموش شد » « 2 » . بنا بر اين ، معنايى كه مناسب با جمله * ( « فَإِذا هُمْ مُبْلِسُونَ » ) * باشد ، اين است كه بگوييم : ناگاه خاموش شدند و حجتى در دست نداشتند . و معناى همه آيه اين است كه وقتى كفار فراموش كردند تذكراتى را كه به آنها داده شد ، و يا اگر هم يادشان بود از آن اعراض نمودند ، ما آنان را استدراج كرديم يعنى از هر نعمتى به آنان داديم و تمتع از لذائذ مادى را برايشان تكميل نموديم ، و در نتيجه فرح و سرور كه از آثار تكميل نعمت است ، در دلشان پديد آمد كه ناگاه در حالى كه ديگر عذرى نداشتند به عذاب خود دچارشان نموده ، هلاكشان كرديم . * ( « فَقُطِعَ دابِرُ الْقَوْمِ الَّذِينَ ظَلَمُوا وَالْحَمْدُ لِلَّه رَبِّ الْعالَمِينَ » ) * « دبر » مقابل « قبل » است . دبر به معناى عقب و قبل به معناى جلوى هر چيز است ، دو عضو جلو و عقب را هم به همين جهت و به طور كنايه ، قبل و دبر مىنامند ، و چه بسا بر هر چيزى هم كه در دنبال و يا جلو چيز ديگرى قرار گرفته باشد مجازا اطلاق بشود . از اين دو لفظ افعال زيادى بر حسب انحايى كه در جلو و عقب هست مشتق مىگردد ، از آن جمله است : « اقبل - روى آورد » ، « أدبر - پشت كرد » ، « قبل - بوسيد » ، « دبر الامر - در عاقبت كار انديشيد » ، « تقبل - پذيرفت و زير بار رفت » ، « تدبر - در اطراف و عواقب كار انديشيد » ، « استقبل - به استقبال و پيشواز رفت » و « استدبر - چيزهايى در عاقبت كار ديد كه در اولش نمىديد و آن را پيش بينى نمىكرد » . و نيز از آن جمله است لفظ : « دابر » كه در هر چيز به معناى دنباله ايست كه از پى مىرسد ، مثلا گفته مىشود : « امس الدابر - ديروز گذشته » يعنى روزى كه در پى امروز بود ،

--> ( 1 ) باب رحمتى را كه خدا براى مردم باز كند كسى جلوگيرش نخواهد بود و آنچه جلويش را بگيرد ، فرستنده اى بعد از خدا نخواهد بود . سوره فاطر آيه 2 ( 2 ) مفردات راغب ص 60