السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
387
تفسير الميزان ( فارسي )
معنايش اين است كه مردم آن روز شهر آنان را از جهت اينكه در نظرشان محترم بود متعرض نمىشدند . و خلاصه غرض ابراهيم ( ع ) اين بود كه در روى زمين براى خداوند حرمى باشد كه ذريه او در آنجا منزل گزينند و اين نمىشد مگر به اينكه شهرى ساخته شود كه مردم از هر طرف به آنجا روى آورند و آنجا مجمعى دينى باشد كه تا روز قيامت مردم به قصد سكونت و پناهنده شدن و زيارت رو بدانجا كنند ، و لذا از خدا درخواست كرد مكه را شهر امنى قرار دهد و چون سرزمينى لم يزرع بود از خدا خواست ذريه اش را از ميوه ها روزى دهد ، و لازمه استجابت اين دعا اين است كه اين شهر ، از راه توطن و سكونت و زيارت مردم آباد شود . آن گاه وقتى احساس كرد كه اين شرافتى را كه درخواست كرده شامل مؤمن و كافر هر دو مىشود لذا دعاى خود را مقيد به كسانى كرد كه ايمان به خدا و روز جزا داشته باشند ، و گفت : « مَنْ آمَنَ مِنْهُمْ بِاللَّه وَالْيَوْمِ الآخِرِ » . و اما اينكه اين دعا در شهرى كه فرضا هم مؤمن و هم كافر يا تنها كفار در آن ساكنند چطور ممكن است مستجاب شود ؟ با اينكه شهرى است خشك و لم يزرع ؟ ابراهيم ( ع ) متعرض اين جهات نشد ، و اين نيز از ادب او در مقام دعا بوده ، زيرا در اين مقام درخواست كننده اگر بخواهد پروردگار خود را درس دهد كه چگونه و از چه راهى دعايش را مستجاب نمايد با اينكه پروردگارش عليم و حكيم و قادر بر هر چيزى است و كار او اينطوريست كه هر چه را بخواهد ايجاد كند همين كه بگويد به وجود آى موجود مىشود ، در حقيقت فضولى كرده و از رسم ادب بيرون شده است . ليكن خداى سبحان چون مىخواست حاجت ابراهيم را بر طبق سنت جاريه اى كه در اسباب عاديه دارد برآورده كند و بين مؤمن و كافر در آن فرق نگذارد از اين جهت دعايش را با قيدى كه در كلام خود آورد و فرمود : « وَمَنْ كَفَرَ فَأُمَتِّعُه قَلِيلًا ثُمَّ أَضْطَرُّه إِلى عَذابِ النَّارِ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ » مقيد ساخته ، آن گاه مستجاب نمود . و اين دعا كه سبب شد حرم الهى تشريع و كعبه مقدسه يعنى خانه مباركى كه باعث هدايت عالميان است به عنوان نخستين خانه عبادت براى بشر در مكه ساخته شود ، خود يكى از آثار همت بلند و مقدس او است كه به همين سبب بر جميع مسلمين آينده بعد از خود تا روز قيامت منت گذارده . و نيز از جمله دعاهايى كه حضرت ابراهيم ( ع ) در آخر عمر خود كرد ، دعائى است كه قرآن كريم از آن حضرت چنين نقل مىفرمايد : « وَإِذْ قالَ إِبْراهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَذَا