السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
372
تفسير الميزان ( فارسي )
خداى تعالى در اين آيات گروهى از انبياى گرام خود را نام برده و سپس خاطر نشان ساخته كه ايشان را به هدايت الهى خود اكرام كرده است . و مراد از اين هدايت تنها توحيد است و بس به دليل اينكه در آخر مىفرمايد : « وَلَوْ أَشْرَكُوا لَحَبِطَ عَنْهُمْ » چه همانطورى كه مىبينيد غير از شرك منافى ديگرى براى آنچه كه از هدايت روزىشان فرموده ذكر نكرده ، پس معلوم مىشود كه آنها را جز به توحيد هدايت نفرموده . و اين توحيد است كه در تمامى اعمالشان اثر كرده ، براى اينكه مىفرمايد شرك كه امر قلبى است در اعمالشان اثر نموده و باعث حبط آن مىشود . وقتى شرك چنين اثرى داشته باشد معلوم است كه توحيد هم منافى و ضد آن است ، اثر ضد آن را در عمل خواهد داشت . به اين معنا كه صورت عمل طورى مىشود كه توحيد درونى را مجسم ساخته و آن را مانند آينه اى كه صورتها را نشان مىدهد ، حكايت مىكند ، به طورى كه اگر فرضا ممكن باشد اعتقاد درونى مجسم شود و به صورت اعمال در آيد هر آينه اعتماد به توحيد به صورت اين گونه اعمال در خواهد آمد ، و به عكس اگر فرضا ممكن باشد كه عمل برگردد و اعتقاد درونى شود هر آينه اين اعمال صالح به صورت اعتقاد به توحيد در خواهد آمد ، و اين معنا در صفات روحى مصداق بسيار دارد ، زيرا ما به چشم خود مىبينيم كسانى كه مثلا در دل مبتلا به رذيله تكبرند ، همين حالت درونىشان از اعمالشان هويدا مىشود ، و همچنين رفتار اشخاص مسكين ، شكستگى و مسكنت آنان را حكايت مىكند . خداى تعالى سپس پيغمبر خود را از باب تاديب دستور مىدهد به اينكه به هدايت انبياء گذشته اقتدا كند ، نه به خود آنان . چون اقتدا عبارتست از متابعت در عمل نه در اعتقاد . اعتقاد به تنهايى امرى است غير اختيارى و تقليد ناپذير ، بنا بر اين معنى اين دستور اين مىشود كه عمل صالح انبياء را كه بر مبناى توحيد و تاديب عملى الهى از آنان صادر شده اختيار نموده و مورد عمل قرار دهد ، و مراد از اين تاديب الهى هم همان چيزى است كه خداى تعالى در اين آيه به آن اشاره فرموده : « وَجَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا وَأَوْحَيْنا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْراتِ وَإِقامَ الصَّلاةِ وَإِيتاءَ الزَّكاةِ وَكانُوا لَنا عابِدِينَ » « 1 » .
--> ( 1 ) و قرار داديم ايشان را پيشوايانى كه هدايت كنند به دين ما و به آنان وحى كرديم عمل به خيرات و اقامه نماز و دادن زكات را و كار ايشان عبادت ما بود . سوره انبيا آيه 73 .