« 1 » . در اين دو آيه روى سخن با مؤمنين است ، پس اينكه شرط كرده كه اين دو شاهد بايد از دارندگان فضيلت عدالت باشند مفادش اين است كه شاهد بايد نسبت به مجتمع دينى مردى معتدل باشد ، نه نسبت به مجتمع قومى و شهرى ، و از همين جا استفاده مىشود كه شاهد بايد در جامعه طورى مشى كند كه مردم دين دار به دين وى وثوق و اطمينان داشته باشند ، و كارهايى را كه در دين گناه كبيره و منافى دين بشمار مىرود مرتكب نشود ، چنان كه قرآن هم در اين مقوله مىفرمايد : « إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبائِرَ ما تُنْهَوْنَ عَنْه نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ وَنُدْخِلْكُمْ مُدْخَلًا كَرِيماً » « 2 » و ما در ذيل همين آيه در جزء چهارم اين كتاب ( جلد 4 ترجمه ) راجع به معناى كبيره بحث كرديم و در آيات ديگرى هم به همين معنا اشاره نموده ، از آن جمله مىفرمايد : « وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَناتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَداءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمانِينَ جَلْدَةً وَلا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهادَةً أَبَداً وَأُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ » « 3 » نظير آيه مورد بحث از جهت اشتراط عدالت آيه « مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَداءِ » « 4 » است ، زيرا رضايتى كه در آن اخذ شده همان خوش بينى مجتمع دينى است ، و معلوم است كه مجتمع دينى از جهت دينى بودنش از كسى راضى و به وى خوشبين مىشود كه رفتارش براى جماعت اطمينانآور نسبت به ديانتش باشد . و اين همان معنايى است كه در اصطلاح فقه آن را ملكه عدالت مىنامند ، البته اين ملكه غير ملكه عدالت در اصطلاح فن اخلاق است ، چون عدالت فقهى هياتى است نفسانى كه آدمى را از ارتكاب كارهايى كه به نظر عرف متشرع گناه كبيره است باز مىدارد ، و اما ملكه عدالت در اصطلاح اخلاق ملكه راسخ به حسب واقع است نه به نظر عرف ، و اين معنايى كه ما براى عدالت كرديم معنايى است كه از مذاق و مذهب امامان اهل بيت ( ع ) بنا بر رواياتى كه از آن خاندان نقل شده نيز استفاده مىشود ، از آن جمله صدوق در كتاب فقيه به سند خود از ابن ابى يعفور نقل مىكند كه گفت حضور حضرت صادق ( ع ) عرض كردم : در بين

--> ( 1 ) سوره مائده آيه 106 . ( 2 ) اگر از گناهان كبيره اى كه از ارتكاب آنها نهى شده‌ايد اجتناب كنيد ما گناهان كوچك شما را محو و در قرارگاه كريمى واردتان مىكنيم . سوره نساء آيه 31 . ( 3 ) و كسانى كه به زنان پاكدامن و شوهردار نسبت زنا ميدهند آن گاه چهار شاهد اقامه نمىكنند آنان را هشتاد تازيانه بزنيد ، و براى هميشه شهادت از ايشان نپذيريد ، كه آنان همانا فاسقينند . سوره نور آيه 5 . ( 4 ) سوره بقره آيه 282 .