پس اگر معلوم شد سوء ظن شما بجا بوده و آن دو مرتكب خيانت شده‌اند دو نفر ديگر از اولياى ميت كه آن دو شاهد عليه آنان شهادت داده بودند بعد از رد شهادت آنان شهادت مىدهند و سوگند مىخورند كه شهادت ما از شهادت آن دو به حق نزديكتر است . و ما در اين شهادت خود تجاوز نكرده‌ايم و ميدانيم كه اگر چنين تجاوزى بكنيم هر آينه از ستمكاران خواهيم بود ( 107 ) . اين دستور نزديكترين راه است براى وادارى شهود بر اينكه صحيح شهادت دهند ، و بترسند از اينكه اگر تحريف كنند شهادتشان مردود شده اولياى ميت با شهادت و سوگند خود آنها را رسوا مىكنند و بترسيد از خدا و گوش فرا دهيد و خدا مردم فاسق را رهنمايى نمىكند ( 108 ) . به ياد آريد روزى را كه خداوند رسولان خود را جمع نموده و از آنان مىپرسد مردم چه جوابتان دادند ؟ مىگويند نمىدانيم . به درستى كه تويى داناى نهانىها ( 109 ) . بيان آيات سه آيه اول راجع به شهادتست ، و آيه آخرى هم از نظر معنى بىارتباط با آنها نيست . * ( « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهادَةُ بَيْنِكُمْ . . . » ) * محصل مضمون اين دو آيه اين است كه اگر يكى از مسلمين در سفر احساس كرد كه اجلش فرا رسيده و خواست تا وصيتى كند مىبايد دو نفر شاهد عادل از مسلمين را در حين وصيت خود گواه بگيرد . و اگر به چنين دو نفرى دست نيافت ، دو نفر از يهود و نصارا گواه بگيرد ، و اگر پس از مرگش اولياى او اين وصيت را نپذيرفتند و در باره آن سوء ظنى داشتند ، آن دو شاهد را بازداشت مىكنند تا پس از نماز بر صدق شهادت خود به خداى متعال سوگند ياد كنند و به اين وسيله به نزاع خاتمه دهند . بنا بر اين اگر اولياى ميت مطلع شدند كه اين دو شاهد در شهادت خود دروغ گفته و يا در قضيه خيانت كرده‌اند آنان نيز بر صدق ادعاى خود ( خيانت شهود ) دو شاهد اقامه مىكنند . اين است آن مطلبى كه از ظاهر اين دو آيه استفاده مىشود . پس اينكه فرمود : * ( « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا » ) * خطاب به مؤمنين و حكم مختص به آنها است . * ( « شَهادَةُ بَيْنِكُمْ إِذا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ حِينَ الْوَصِيَّةِ اثْنانِ ذَوا عَدْلٍ مِنْكُمْ » ) * در طرف خبر يعنى * ( « ذَوا عَدْلٍ مِنْكُمْ » ) * مضافى در تقدير است ، و آن عبارت است از كلمه : « شهادة » ، و تقدير چنين است : « * ( شَهادَةُ بَيْنِكُمْ إِذا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ ) * شهادة ذوا عدل منكم - حكم شهادت در بين شما وقتى كه يكى از شما را مرگ فرا ميرسد همانا اين است كه دو نفر از عدول شما بر وصيت شما شهادت دهند » ، و يا اينكه مراد از « شهادت » در مبتدا « شاهد » و مصدر به معنى اسم فاعل است مثل « رجل عدل » و « رجلان عدل » ، و حضور موت كنايه است از پيشامدهاى خطرناكى كه براى انسان در اثر احساس شدت خطر وادار مىشود كه وصيت خود