نتيجه مباح شوند ، نيست . ( دقت بفرمائيد ) . * ( « وَأَطِيعُوا اللَّه وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَاحْذَرُوا . . . » ) * تاكيد امرى است كه قبلا به اجتناب از اين پليدىها كرده بود ، و وجه تاكيد نخست اين است كه امر مىكند به اطاعت خداوند سبحان كه امر تشريع بدست اوست ، و در ثانى به اطاعت رسول اللهى كه اجراى دستورات شرع محول به اوست ، و در ثالث به تحذير صريح از مخالفت . و در اين فقره : * ( « فَإِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّما عَلى رَسُولِنَا الْبَلاغُ الْمُبِينُ » ) * تاكيدى است كه در آن معناى تهديد است ، مخصوصا از جهت اينكه مىفرمايد : « فاعلموا » زيرا اين خود اشاره است به اينكه شما مرتكبين خمر و ميسر و غيره و نافرمانيهاى خود را يك نوع غلبه بر رسول اللَّه ( ص ) پنداشته‌ايد ، و نفهميديد ، يا فراموش كرديد كه رسول اللَّه ( ص ) در اين بين سود و زيانى ندارد ، و جز رسانيدن پيغام و تبليغ ماموريت خود وظيفه ديگرى ندارد ، و اين نافرمانيها برگشتش به دشمنى با خداى تعالى است ، و ندانستيد كه شما در حقيقت در مقام معارضه با ربوبيت پروردگار خود بر آمده‌ايد . سابقا در اول همين بحث گذشت كه اين آيات در تحريم خمر و ميسر و غيره مشتمل بر فنون مختلفى است از تاكيد . يكى ابتداى به جمله * ( « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا » ) * آن گاه به كار رفتن كلمه حصر « انما » سپس پليد خواندن آن گناهان ، بعد از آن نسبت دادن آنها به عمل شيطان ، و امر صريح به اجتناب و اميد داشتن به رستگارى در دورى و اجتناب از آنها ، بعد از آن بر شمردن مفاسد عمومى آنها يعنى عداوت و بغضا ، و انصراف از نماز و ذكر خدا ، سپس توبيخ مرتكبين به اينكه از نهى الهى متاثر و منتهى نمىشوند ، آن گاه امر به اطاعت خدا و رسول و تحذير از مخالفت ، و بعد از همه اينها تهديد به اينكه اگر بار ديگر مرتكب شوند و از دستور خدا سرپيچى كنند بدانند كه سرپيچيشان بعد از اتمام حجت و بلاغ مبين بوده است . * ( « لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ جُناحٌ فِيما طَعِمُوا . . . » ) * « طعم » و « طعام » به معناى خوردن است ، و تنها در خوردنىها به كار مىرود ، نه خوردنيها و آشاميدنيها ، و در لسان اهل مدينه به معناى گندم است ، گاهى هم اين كلمه به معناى چشيدن مزه طعام مىآيد ، در آن صورت هم در معناى آشاميدن و هم در معناى خوردن استعمال مىشود ، كما اينكه در قرآن در آنجا كه مىفرمايد : « فَمَنْ شَرِبَ مِنْه فَلَيْسَ مِنِّي وَمَنْ لَمْ يَطْعَمْه فَإِنَّه مِنِّي » « 1 » به معناى آشاميدن آمده و در بعضى از احاديث كه رسول اللَّه

--> ( 1 ) سوره بقره آيه 249 .