( ص ) در توصيف آب زمزم فرموده دارد كه هم طعامى است براى خوردن و هم شفا براى مرض ، كه به معناى غذا استعمال شده است . سياق اين آيه شريفه طورى است كه نمىتوان آن را غير مربوط به آيات قبليش گرفت ، چنان كه بعضى گرفته‌اند و جز براى اينكه آن را متصل به ما قبل دانست صلاحيت ندارد ، بنا بر اين آيه جواب است از سؤالى كه ممكن است بخاطر كسى بيايد . و آن اينست كه با اين همه گناه كه در اين عمل است پس مؤمنينى كه قبل از حرام شدن آن يا قبل از نزول اين آيه مرتكب آن شده‌اند تكليفشان چيست ؟ جواب مىدهد اگر تقوا پيشه كنند خطرى متوجهشان نيست . و اينكه گفتيم سياق آيه جز اين را نمىپذيرد ، براى اين بود كه جمله : * ( « فِيما طَعِمُوا » ) * مطلق است و قيدى هم در كلام نيست . و از طرفى ، آيه در مقام رفع خطر از اين طعام مطلق است ، و اين مطلق را با اين بيان : * ( « إِذا مَا اتَّقَوْا وَآمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ ثُمَّ اتَّقَوْا وَآمَنُوا ثُمَّ اتَّقَوْا وَأَحْسَنُوا » ) * مقيد كرد به تقوا ، و قدر متيقن از اين تقوا كه سه بار در آيه ذكر شده است ، حق تقوا است ، يعنى تقواى شديد . بنا بر اين ، اينكه گفتيم بعضى مراد از طعام را خوردنيها گرفته آن گاه براى اينكه آيه معناى صحيحى به خود بگيرد توجيهاتى كرده‌اند صحيح نيست ، زيرا بنا بر اين ، معنا يا اين است كه اين آيه مىخواهد مفهوم خود را ثابت كند ، يا آنكه در اين مقام نيست ، اگر غرض اثبات مفهوم باشد يعنى خوردنيهاى حلال را بر غير مؤمنين با تقوا حرام كند سر به مخالفت صريح امثال آيه : « قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّه الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبادِه وَالطَّيِّباتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَياةِ الدُّنْيا خالِصَةً يَوْمَ الْقِيامَةِ » « 1 » در مىآورد . زيرا از اين آيه و امثالش بلكه از مذاق دين اسلام استفاده مىشود كه احدى را منع از خوردنيهاى حلال نكرده چون فطرت انسان ناچار به مباح دانستن آن در حيات انسانى مىباشد . و يا اين است كه نمىخواهد مفهوم خود را اثبات كند ، در اين صورت برگشت معناى آيه به اين مىشود : جايز است خوردن براى كسانى كه ايمان آورده‌اند و عمل صالح مىكنند به شرطى كه تقوا پيشه خود سازند . و حال آنكه جواز خوردن مختص به پارسايان نيست ، بلكه براى مردم بى تقوا هم جايز است ، و بفرضى هم كه مختص به مردم با تقوا باشد شرط نيست كه مرتبه شديد از تقوا را دارا باشند ، اين اشكال به تمام وجوهى كه در توجيه آيه بنا بر حمل * ( « فِيما طَعِمُوا » ) * بر

--> ( 1 ) بگو اى محمد چه كسى حرام كرده است بر مردم لباسهاى زيبا و روزى پاكيزه اى را كه خداوند براى بندگانش مواد آنها را از زمين رويانيده ! بگو اين زينت و روزى طيب در دنيا براى كسانى است كه ايمان آوردند و همينها خالصش براى آنان است در روز قيامت . سوره اعراف آيه 32 .