افراط بورزيد ، و به اين وسيله به جان و تن خود ضرر رسانيد « 1 » . عده ديگرى گفته‌اند مراد از اعتدا تجاوز از « محللات طيبه » است به « خبائث محرمه » ، بنا بر اين ، برگشت معنى آيه به اين معنى مىشود كه نه از محللات اجتناب كنيد و نه محرمات را مرتكب شويد ، به عبارت ديگر ، آنچه را كه خدا حلال كرده بر خود حرام و آنچه را حرام كرده بر خود حلال مكنيد « 2 » . و اين دو معنايى كه نقل شد گر چه در جاى خود معانى صحيحى هستند و حتى آيات صريحى هم از قرآن بر طبق آن داريم ، ليكن هيچكدام از آنها با آيه مورد بحث منطبق نمىشود ، زيرا سياق آيه و آيه بعدش با اين دو معنا سازگارى ندارد ، و بنا نيست هر حرف صحيحى را بر هر كلامى اگر چه با سياق و موقعيت آن نسازد تحميل كرد . * ( « وَكُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّه حَلالًا طَيِّباً . . . » ) * ظاهر عطف ، يعنى عطف شدن جمله « و كلوا » بر « لا تحرموا » اين است كه مفاد آيه دومى به منزله تكرار و تاكيد مضمون آيه سابق باشد ، كما اينكه همين طور هم هست ، به شهادت سياق صدر آيه ، چون صدر آيه مشتمل است بر * ( « حَلالًا طَيِّباً » ) * كه محاذى است با جمله * ( « طَيِّباتِ ما أَحَلَّ اللَّه » ) * در آيه سابقه ، و همچنين به شهادت ذيل آن از جهت محاذاتى كه بين جمله * ( « وَاتَّقُوا اللَّه الَّذِي أَنْتُمْ بِه مُؤْمِنُونَ » ) * از آن آيه و جمله * ( « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا » ) * از آيه سابقه است ، و ما سابقا اين معنا را بيان نموديم . و بنا بر اين ، جمله * ( « كُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّه . . . » ) * از قبيل ورود امر است در مقام توهم حظر كه جز بر جواز ، دلالت ندارد . يعنى چون جاى اين بود كه كسى خيال كند بهرمندى از نعمتهاى خدا زياده از حد ضرورت جايز نباشد و اين آيه در چنين مقامى مىفرمايد : بخوريد از چيزهايى كه خدا روزيتان كرده . از اين رو كلمه « بخوريد » دلالت بر وجوب ندارد . تنها جواز را مىرساند ، و تخصيص جمله « كلوا » بعد از تعميمى كه در جمله « لا تحرموا » است ، يا تخصيص بحسب لفظ تنها است ، و در معناى عام و به معناى مطلق تصرف در طيبات از نعمتها و داده هاى خدا است ، چه به خوردن باشد و چه به ساير وجوه تصرف ، و سابقا هم در چند جا گذشت كه استعمال « اكل » در مطلق تصرف ، استعمالى است شايع و متداول ، يا آنكه تخصيص بحسب لفظ و معنا هر دو است ، و ممكن هم هست كه اينطور باشد ، و مراد از « اكل » همان خوردن به معناى واقعى خود باشد ، و سبب نزول اين دو آيه اين باشد كه بعضى از مؤمنين

--> ( 1 و 2 ) تفسير المنار ج 7 ص 18 .