در روزهاى نزول اين دو آيه بعضى از خوردنىهاى طيب را بر خود حرام كرده بوده‌اند . و روى اين فرض اين دو آيه در باره نهى از اين عمل نازل شده باشد ، و اينكه در آيه اولى نهى را بطور عموم بيان فرمود نه تنها از نخوردن ، از اين جهت است كه مىخواهد قاعده كلى بيان كند ، چون ملاك نهى ، هم در خوردنىهاى حلال است و هم در غير خوردنىها ، و لازمه استظهارى كه ما از معناى آيه كرديم اين است كه جمله * ( « مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّه » ) * مفعول باشد براى « كلوا » و نيز بنا بر اين معنا * ( « حَلالًا طَيِّباً » ) * دو حال خواهند بود از براى « ما » موصوله ، و به همين معنايى كه ما استظهار كرديم اين دو آيه مربوط و متوافق مىشوند . و چه بسا كسانى كه گفته‌اند : جمله * ( « حَلالًا طَيِّباً » ) * مفعول است براى « كلوا » و جمله * ( « مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّه » ) * متعلق است به « كلوا » يا حال است از براى حلال ، كه چون نكره است مقدم بر خود آن ذكر شده است ، يا آنكه « حلالا » وصفى باشد براى موصوفى محذوف ، و تقدير چنين باشد : « و كلوا مما رزقكم اللَّه رزقا حلالا طيبا » و همچنين توجيهاتى ديگر . و چه بسا بعضى از مفسرين استدلال كرده‌اند به كلمه « حلالا » بر اينكه رزق شامل حلال و حرام هر دو مىشود ، و گرنه ذكر اين كلمه لغو بود . « 1 » جوابش اينست كه وقتى « حلالا » چنين دلالتى دارد كه قيد احترازى باشد ، و بخواهد رزق غير حلال و غير طيب را خارج كند ، و ليكن چنين نيست ، بلكه قيد توضيحى است كه با مقيدش مساوى است ، و نكته اى كه در ذكر آنست - كما اينكه سابقا هم گفتيم - اين است كه اشاره كند به اينكه حلال و طيب بودن روزى عذر براى كسى كه بخواهد پيرامون رهبانيت بگردد باقى نمىگذارد ، و ما در سابق در ذيل آيه 27 از سوره آل عمران ( جلد 3 ترجمه ) راجع به رزق مطالبى بيان كرديم . * ( « لا يُؤاخِذُكُمُ اللَّه بِاللَّغْوِ فِي أَيْمانِكُمْ وَلكِنْ يُؤاخِذُكُمْ بِما عَقَّدْتُمُ الأَيْمانَ » ) * « لغو » چيزى را گويند كه اثرى از آثار عملى بر آن مترتب نشود ، و « ايمان » جمع « يمين » و به معناى سوگند است . راغب در مفردات گفته است : « يمينى » كه به معناى قسم است استعاره است از يمين به معناى دست ، به اعتبار كارهايى كه شخصى معاهد و صاحب سوگند و غير او انجام مىدهند ، و يمين به اين معنا در چند جاى قرآن به كار رفته ، از آن جمله مىفرمايد :

--> ( 1 ) تفسير روح المعانى ج 7 ص 8 .