پسر عم « 1 » و محبت و ولايت عهدى و همچنين بقيه معانى آن را ، و اما ولايتى كه در آيه : « يُوَلُّونَ الأَدْبارَ » است به معناى پشت كردن يعنى بجاى اينكه روى خود جانب دشمن كنند و سنگر و جبهه جنگ را اداره و تدبير نمايند ، پشت خود بدان كرده پا به فرار مىگذارند و همچنين است « توليتم » يعنى اعراض كرديد و خود را به جهتى كه مخالف جهت آنست قرار داديد يا روى خود را جهت مخالف آن برگردانيديد . پس آنچه از معانى ولايت در موارد استعمالش به دست مىآيد اينست كه ولايت عبارتست از يك نحوه قربى كه باعث و مجوز نوع خاصى از تصرف و مالكيت تدبير مىشود ، و آيه شريفه مورد بحث ، سياقى دارد كه از آن استفاده مىشود ولايت نسبت به خدا و رسول و مؤمنين به يك معنا است ، چه به يك نسبت ولايت را به همه نسبت داده است و مؤيد اين مطلب اين جمله از آيه بعدى است : * ( « فَإِنَّ حِزْبَ اللَّه هُمُ الْغالِبُونَ » ) * براى اينكه اين جمله دلالت و يا دست كم اشعار دارد بر اينكه مؤمنين و رسول خدا ( ص ) از جهت اينكه در تحت ولايت خدايند ، حزب خدايند و چون چنين است پس سنخ ولايت هر دو يكى و از سنخ ولايت خود پروردگار است و خداوند متعال براى خود دو سنخ ولايت نشان داده ، يكى ولايت تكوينى كه آيات راجع به آن را ذيلا درج مىكنيم . دوم ولايت تشريعى كه به آيات آن نيز اشاره مىنماييم ، آن گاه در آيات ديگرى اين ولايت تشريعى را به رسول خود استناد مىدهد و در آيه مورد بحث همان را براى امير المؤمنين ( ع ) ثابت مىكند ، پس در اينجا چهار جور از آيات قرآنى هست : 1 - آياتى كه اشاره به ولايت تكوينى خداى متعال دارد ، و اينكه خداى متعال هر گونه تصرف در هر موجود و هر رقم تدبير و به هر طورى كه خود بخواهد برايش ميسور و صحيح و روا است ، مانند اين آيات : « أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِه أَوْلِياءَ فَاللَّه هُوَ الْوَلِيُّ » « 2 » و « ما لَكُمْ مِنْ دُونِه مِنْ وَلِيٍّ وَلا شَفِيعٍ أفَلا تَتَذَكَّرُونَ » « 3 » و « أَنْتَ وَلِيِّي فِي الدُّنْيا وَالآخِرَةِ » « 4 » و

--> ( 1 ) نسبت پسر عمه راى ولاء و پسر عمو راى مولى گويند . ( 2 ) بلكه به غير خداوند اوليايى براى خود اتخاذ كرده‌اند و حال آنكه اگر ولى بحقى راى مىخواستند او خداوند متعال است . سوره شورى آيه 9 . ( 3 ) از خداى تعالى گذشته براى شما ولى و شفيعى نيست آيا باز هم متذكر نمىشويد ؟ ! سوره سجده آيه 4 . ( 4 ) تويى ولى من در دنيا و آخرت . سوره يوسف آيه 101 .