* ( « ما لا يَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَلا نَفْعاً » ) * اول ضرر و بعد نفع را ذكر كرده ، و همچنين آيات ديگرى كه نظير آنست مانند آيه « وَاتَّخَذُوا مِنْ دُونِه آلِهَةً لا يَخْلُقُونَ شَيْئاً وَهُمْ يُخْلَقُونَ وَلا يَمْلِكُونَ لأَنْفُسِهِمْ ضَرًّا وَلا نَفْعاً وَلا يَمْلِكُونَ مَوْتاً وَلا حَياةً وَلا نُشُوراً » « 1 » نكته چهارم اينكه : مجموع آيه * ( « أتَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّه . . . » ) * حجتى است بر اين مطلب كه تنها و تنها خداى سبحان بايد عبادت و پرستش شود ، و نبايد در پرستش ، غير او را با او شركت داد ، اين بيان به دو حجت تقسيم مىشود كه ملخص حجت و برهان اولى اينست كه : إله گرفتن و آن را پرستيدن لا بد به منظور دفع ضرر و جلب منفعت است ، و چون چنين است ناگزير آن معبود بايد كسى باشد كه مالك و صاحب اختيار نفع و ضرر باشد ، پس عبادت چيزى كه خود مالك هيچ چيز نيست ، صحيح نمىباشد . و ملخص برهان دومى اينكه : خداى سبحان تنها معبودى است كه شنوا و جوابگوى هر سائل و داناى به هر حاجتى است ، و جز او كسى اينچنين نيست ، پس عبادت او ، واجب است و نبايد براى او شريكى قرار داد . * ( « قُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِ لا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ غَيْرَ الْحَقِّ » ) * « غالى » ( با غين نقطه دار ) كسى را گويند كه از حد تجاوز كرده و مرتكب افراط شود ، كما اينكه در مقابل آن « قالى » ( با قاف ) كسى را گويند كه تفريط و كوتاهى كرده باشد ، اين آيه خطاب ديگرى است به رسول اللَّه ( ص ) ، در اين خطاب به آن جناب دستور مىدهد كه اهل كتاب را دعوت كند به اينكه در دين خود مرتكب غلو و افراط نشوند ، چون اهل كتاب مخصوصا نصارا به اين بليه و انحراف در عقيده مبتلا بودند ، آرى دينى كه از طرف پروردگار نازل شده باشد و كتب آسمانى آن را بيان كنند نشانه اش اين است كه در درجه اول توحيد را بر بشر عرضه كرده باشد ، و شريك را از خدا نفى كند ، دينى است كه بشر را از انباز گرفتن براى خداوند و پرستش بت نهى كند ، و يهود و نصارا داراى چنين دينى نيستند ، چون اين دو طايفه نيز براى خدا انباز گرفتند مخصوصا نصارا كه رسوايى و شناعتشان از يهود بيشتر است ، گر چه در كيش يهوديهاى امروز چيزى كه مستقيما شرك باشد ديده نمىشود . ليكن آيه شريفه « وَقالَتِ الْيَهُودُ عُزَيْرٌ ابْنُ اللَّه وَقالَتِ النَّصارى الْمَسِيحُ ابْنُ اللَّه ذلِكَ قَوْلُهُمْ بِأَفْواهِهِمْ يُضاهِؤُنَ قَوْلَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَبْلُ قاتَلَهُمُ اللَّه أَنَّى يُؤْفَكُونَ . اتَّخَذُوا أَحْبارَهُمْ وَرُهْبانَهُمْ أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّه وَالْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ وَما أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا إِلهاً واحِداً لا

--> ( 1 ) و به غير خداوند خدايانى اختيار كردند كه چيزى را خلق نكرده و خود مخلوقاتى هستند و براى خود زيانى و سودى و همچنين مرگى و حياتى و رستاخيزى را مالك نيستند . سوره فرقان آيه 3 .