فرمود : * ( « وَفَضَّلَ اللَّه الْمُجاهِدِينَ عَلَى الْقاعِدِينَ أَجْراً عَظِيماً دَرَجاتٍ مِنْه . . . » ) * كانه لفظ « فضل » متضمن معناى اعطاء و يا معنايى شبيه به آن است و جمله * ( « دَرَجاتٍ مِنْه » ) * ، بدل و يا عطف بيان براى جمله * ( « أَجْراً عَظِيماً » ) * است و مىخواهد بفرمايد : خداى تعالى مجاهدين را اجرى عظيم داده ، در حالى كه آنان را بر قاعدين اجرى عظيم بخشيده و يا پاداش داده ، و آن اجر عظيم عبارت است از درجاتى از ناحيه خودش و بنا بر اين آيه شريفه در ابتدايش اين نكته را افاده مىكند كه مجاهدين از نظر مقام و منزلت با قاعدين يكسان نيستند بلكه برترى دارند و در اينكه اين برترى به يك منزلت است و يا منزلتهاى بسيار ، ساكت است ولى در آخرش روشن مىسازد كه اين منزلت يك منزلت نيست بلكه منازل و درجات بسيارى است و اين درجات اجر عظيمى است كه خداى تعالى به وسيله آن مجاهدين را ثواب مىدهد . همه اين هايى كه گفته شد به اين اميد بود كه شايد با اين بيان اشكالى كه در اين آيه شده دفع شود و آن اشكال اين است كه از آيه شريفه بوى تناقض مىآيد ، زيرا در اول آيه تفاوت مجاهدين با قاعدين را يك درجه دانسته و در آخر آيه چند درجه و مفسرين به منظور پاسخگويى از اين اشكال وجوهى ذكر كرده‌اند كه در بيشتر آنها و يا همه آنها نوعى تكلف به چشم مىخورد . مثلا يكى از آن وجوه اين است كه مراد از تفضيل در اول آيه تفضيل مجاهدين بر قاعدين معذور و داراى عذر موجه است ، و در ذيل آيه منظور برترى دادن مجاهدين بر قاعدينى است كه بدون عذر موجه از رفتن به جهاد تقاعد ورزيده‌اند ، تفضيل اولى به يك درجه است و تفضيل دومى به چند درجه و هيچ تناقضى هم در كلام نيست . يكى ديگر اين است كه مراد از درجه در اول آيه منزلت دنيوى از قبيل غنيمت جنگى و نام نيك و امثال اينها است و مراد از درجات در آخر آيه درجات اخروى است كه نسبت به امتيازات دنيوى بسيار زياد است ، هم چنان كه خداى عز و جل فرموده : « وَلَلآخِرَةُ أَكْبَرُ دَرَجاتٍ » « 1 » . يكى ديگر اين است كه مراد از درجه در اول آيه مقام و منزلتى است كه بندگان خدا نزد خداى تعالى دارند و اين امرى است معنوى و مراد از درجات كه در ذيل آيه آمده ، منازل بهشتى و درجات رفيع آن است كه امرى است حسى ، ليكن خواننده محترم خوب مىداند كه در آيه شريفه هيچ دليلى بر هيچيك از اين اقوال و وجوه نيست . و ضمير در كلمه « منه » احتمال دارد به خداى تعالى برگردد ، مؤيد اين احتمال جمله :

--> ( 1 ) هر آينه آخرت از نظر درجات اكبر و بزرگتر است . « سوره اسرى ، آيه 21 » .