دو يكى و عمل آن دو يك جور است و در مسير زندگى و مستواى عشرت هرگز از يكديگر جدا نمىشوند . پس اين محبت است كه باعث مىشود دوست هر قومى جزء آن قوم شود و به آن قوم ملحق گردد ، بطورى كه گفته‌اند : « هر كس قومى را دوست بدارد ، از آن قوم است » و يا فرموده‌اند : « هر كسى با آن شخص است كه دوستش دارد » ، خداى تعالى هم در آيه اى نظير آيه مورد بحث كه از موالات مشركين نهى كرده مىفرمايد : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِياءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَقَدْ كَفَرُوا بِما جاءَكُمْ مِنَ الْحَقِّ » - تا آنجا كه بعد از چند آيه مىفرمايد - « وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَأُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ » . و نيز فرموده : « لا تَجِدُ قَوْماً يُؤْمِنُونَ بِاللَّه وَالْيَوْمِ الآخِرِ يُوادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّه وَرَسُولَه وَلَوْ كانُوا آباءَهُمْ أَوْ أَبْناءَهُمْ أَوْ إِخْوانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ » « 2 » . و نيز در باره دوستى با كفار - با لفظى عام كه شامل يهود و نصارا و مشركين مىشود فرموده : « لا يَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْكافِرِينَ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ فَلَيْسَ مِنَ اللَّه فِي شَيْءٍ إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقاةً وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّه نَفْسَه » « 3 » . و اين آيه صراحت دارد در اينكه منظور از ولايت ، ولايت محبت و مودت است ، نه ولايت به معناى سوگند و عهد ، چون در زمان نزول سوره آل عمران بين رسول خدا ( ص ) و مؤمنين از يك سو و بين مشركين و يهود معاهده ها و قراردادهايى بر قرار بوده است . و سخن كوتاه اينكه ولايتى كه از نظر اعتبار باعث مىشود قومى به قومى ديگر ملحق شود ، ولايت مودت است نه ولايت سوگند و نصرت ، و اين پر واضح است و اگر مراد از جمله : * ( « وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَإِنَّه مِنْهُمْ » ) * ، اين باشد كه هر كس بعد از اين نهى با كفار بر مساله يارى

--> ( 1 ) هان اى كسانى كه ايمان آورديد دشمن من و دشمن خودتان را دوست مگيريد ، آيا با آنها به مودت بر خورد مىكنيد ، با اينكه به اين حقى كه بر شما نازل شده كفر ورزيده‌اند . . . و كسانى از شما كه آنان را دوست بدارند از ستمكارانند . « سوره ممتحنه ، آيه 90 » . ( 2 ) تو اى پيامبر هرگز نخواهى يافت كسانى را كه هم ايمان به خدا و روز جزا داشته باشند و هم با دشمنان خدا و فرستاده او دوستى كنند ، هر چند كه آن دشمنان خدا ، پدران و فرزندان و يا برادران و يا خويشاوندانشان باشند . « سوره مجادله ، آيه 22 » . ( 3 ) مؤمنين نبايد به جاى مؤمنين كفار را دوست خود بگيرند و كسى كه چنين كند در درگاه خداى تعالى هيچ حرمت و ارزشى ندارد ، مگر آنكه پاى تقيه و ترس در بين باشد و خداى تعالى شما را از خودش بر حذر مىدارد تا از او بترسيد و از كفار نترسيد . « سوره آل عمران ، آيه 28 » .