دادن در روزگار سخت هم سوگند شود خود او نيز از كفار مىشود ، صرف نظر از اينكه معنايى است مبتذل ، عبارت آيه آن را نمىرساند ، مگر آنكه قيودى از پيش خود بر عبارت آيه اضافه كنيم . و به فرض كه آيه مورد بحث خواسته باشد از هنگام نزول خود اعلام بدارد كه ديگر مسلمانان با كفار پيمان و عهدى و سوگندى بر قرار نسازند طبق عادتى كه قرآن كريم دارد اشاره اى به حكم سابق مىكند تا جانب حكم مشروع قبلى و نيز سيره جاريه رسول خدا ( ص ) را كه تا كنون جارى بوده احترام بگذارد ، هم چنان كه در آيات زير اين رسم و عادت قرآن به چشم مىخورد ، توجه فرمائيد : « إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ فَلا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرامَ بَعْدَ عامِهِمْ هذا » « 1 » ، « فَالآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا ما كَتَبَ اللَّه لَكُمْ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا » « 2 » ، « لا يَحِلُّ لَكَ النِّساءُ مِنْ بَعْدُ وَلا أَنْ تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْواجٍ » « 3 » و آياتى ديگر از اين قبيل . پس تا اينجا به خوبى روشن شد كه نه لغت در مفردات آيه از معنايى كه ما براى ولايت كرديم بيزار است و نه سياق آيه ، بلكه اگر بيزارى در كار باشد از معناى ديگر ولايت بيزار است . و اما اينكه گفتند : مراد از جمله : * ( « الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ » ) * منافقين هستند به زودى خواهد آمد كه سياق با اين نظريه مساعدت ندارد . پس حاصل كلام اين شد كه مراد از جمله : * ( « لا تَتَّخِذُوا الْيَهُودَ وَالنَّصارى أَوْلِياءَ » ) * نهى از دوستى با يهود و نصارا است ، دوستى به حدى كه باعث كشش روحى بين مسلمين و اهل كتاب شود و در نتيجه اخلاق اهل كتاب در بين مسلمين راه يابد چون چنين دوستى سر انجام سيره دينى جامعه مسلمان را كه اساس آن پيروى از حق و سعادت انسانها است ، دگرگون ساخته ، سيره كفر در بين آنان جريان مىيابد كه اساسش پيروى از هواى نفس و پرستش شيطان و خروج از راه فطرى زندگى است . و اگر در جمله مورد بحث ، « اهل كتاب » را تعبير به يهود و نصارا كرد ، همانطور كه در

--> ( 1 ) مشركين پليدند و ديگر بعد از امسال حق ندارند به مسجد الحرام نزديك شوند . « سوره توبه ، آيه 28 » . ( 2 ) حال ديگر مىتوانيد با زنان بياميزيد و رزقى را كه خدا برايتان مقدر كرده ، طلب كنيد بخوريد و بنوشيد . « سوره بقره ، آيه 187 » . ( 3 ) از اين به بعد ديگر ازدواج جديد با زنان براى تو حلال نيست و نيز حلال نيست كه يكى از زنان فعلى خود را طلاق گفته ، به جاى او زنى ديگر انتخاب كنى . « سوره احزاب ، آيه 52 » .