و نكته دوم اينكه جمله : * ( « وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ . . . » ) * از باب به كار بردن علت حكم است در جاى معلول آن ، و تقدير كلام چنين است : « و ان لم يتصدق فليحكم بما انزل اللَّه فان من لم يحكم بما انزل اللَّه فاولئك هم الظالمون - و اگر مجنى عليه صرف نظر نكرد ، بايد كه حاكم بر طبق ما انزل اللَّه حكم كند ، زيرا كسى كه حكم مىكند ولى نه بر طبق ما انزل اللَّه ، از ستمگران است » . * ( « وَقَفَّيْنا عَلى آثارِهِمْ بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْه مِنَ التَّوْراةِ » ) * كلمه « قفينا » از باب تفعيل ، و مصدر آن تقفيه است و به معناى آن است كه چيزى را دنبال چيزى و بعد از آن قرار دهى و اين مصدر از كلمه « قفا » ( پشت گردن ) گرفته شده ، و كلمه « آثار » جمع اثر است ، و اثر به معناى حاصل از هر چيزى است كه با ديدن آن اثر پى به وجود آن چيز برده مىشود ، ولى غالبا استعمالش در شكلى است كه از جاى پاى رونده ، در زمين مىماند ، و ضمير جمع در « آثارهم » به انبيا بر مىگردد . و عبارت : * ( « وَقَفَّيْنا عَلى آثارِهِمْ بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ » ) * ، استعاره به كنايه است و منظور از آوردن اين تعبير اين بوده كه بفهماند عيسى بن مريم ( ع ) نيز همان راهى را رفت كه انبياى قبل از او رفتند و آن عبارت بود از طريق دعوت به توحيد و تسليم شدن در برابر خداى تعالى . و جمله : * ( « مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْه مِنَ التَّوْراةِ » ) * بيانگر جمله قبلى و اشاره است به اينكه دعوت عيسى بن مريم ( ع ) همان دعوت موسى ( ع ) بوده ، و هيچ جدايى بين آن دو نبوده است . * ( « وَآتَيْناه الإِنْجِيلَ فِيه هُدىً وَنُورٌ وَمُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْه مِنَ التَّوْراةِ » ) * سياق و زمينه آيات از اين جهت كه متعرض حال شريعتهاى موسى و عيسى و محمد ( ع ) است و در باره كتب اين انبيا نازل شده اقتضا مىكند كه اين كتابها با يكديگر تطابق داشته باشند و لازمه آن چند چيز است . اول اينكه انجيل نامبرده در آيه - كه معنايش بشارت است - كتابى بوده كه بر حضرت مسيح ( ع ) نازل شده نه صرف اينكه يك بشارت باشد ، خلاصه مطلب اينكه در آيه مورد بحث معناى لغوى اين كلمه منظور نيست ، بلكه معناى اصطلاحى و معروفش منظور است ، چيزى كه هست خداى تعالى جزئيات كيفيت نزول انجيل بر آن جناب را ذكر نكرده ، آن طور كه در باره تورات و انجيل ذكر كرده در باره تورات فرموده : « قالَ يا مُوسى إِنِّي اصْطَفَيْتُكَ عَلَى النَّاسِ بِرِسالاتِي وَبِكَلامِي فَخُذْ ما آتَيْتُكَ وَكُنْ مِنَ الشَّاكِرِينَ ، وَكَتَبْنا لَه فِي الأَلْواحِ مِنْ