عز و جل شما را استقلال داد و از ذلت رقيت و بردگى فراعنه و تحكم و زورگوئيهاى جباران نجات داد ، چون كلمه « ملك » معنايى جز اين ندارد ، كه انسان در كار خودش و اهلش و مالش استقلال داشته باشد ، و بنى اسرائيل در سالهايى كه زير سايه موسى ( ع ) زندگى مىكردند بهترين سنت اجتماعى را داشتند و آن عبارت بود از سنت توحيد كه آنان را به اطاعت خدا و رسولش و به عدالت كامل در مجتمعشان مىخواند ، بدون اينكه به احدى از امتهاى غير امت خود تجاوزى داشته باشند و يا فردى از افراد خودشان بر آنان سرورى و حكمرانى كند ، و يا گرفتار اختلاف طبقاتى باشند ، آن چنان كه امر مجتمعشان مختل گردد و هيچ كسى بر بالاى سر آنان نبود به جز موسى ( على نبينا و آله و عليه السلام ) كه خود يك پيامبر اولوا العزم بود نه پادشاهى چون ساير پادشاهان ، و نه رئيس قبيله كه بر ملت و قبيله خود به غير حق سرورى مىكنند . بعضى از مفسرين گفته‌اند : مراد از اينكه فرمود : ( شما را ملوك قرار داد ) همان صاحب حكومت و دولت شدن است ، كه بوسيله طالوت و پس از وى داود و پس از آن جناب سليمان و ساير پادشاهان انجام شد ، و بنا بر اين تفسير آيه شريفه حكايت از روزگارى دارد كه هنوز ملك و سلطنتى در بين بنى اسرائيل به وجود نيامده بود و موسى ( ع ) مىخواسته از پيش و به عنوان يك پيشگويى و اخبار از غيب به آنان وعده دهد كه روزگارى خواهد رسيد كه شما در آن روزگار صاحب تشكيلات حكومتى و پادشاهى در رأس آن تشكيلات خواهيد شد ، چون در زمان خود موسى ( ع ) چنين وضعى نداشتند ، و اصلا خانه و شهرى نداشتند ، آواره بيابانها بودند « 1 » ، و اين وجه عيبى ندارد ، جز اينكه با جمله : * ( « وَجَعَلَكُمْ مُلُوكاً » ) * نمىسازد ، زيرا در اين صورت بايد مىفرمود : « و جعل منكم ملوكا » و از شما اشخاصى را پادشاه شما كرد هم چنان كه فرمود : * ( « إِذْ جَعَلَ فِيكُمْ أَنْبِياءَ » ) * و در بين شما پيغمبرانى قرار داد . ممكن هم هست كه مراد از « ملك » صرف تمركز يافتن حكمرانى نزد بعضى از افراد جامعه باشد ، كه در اين صورت شامل سنت ريش سفيدى نيز مىشود ، و باز در اين صورت موسى ( ع ) يكى از اين افراد ريش سفيد خواهد بود ، و بعد از آن جناب يوشع پيغمبر نيز يكى ديگر و بعد از او يوسف كه علاوه بر عنوان ريش سفيدى پادشاه رسمى نيز بود ، آن گاه عنوان ملوك منتهى مىشود به كسانى كه چون يوسف علاوه بر ريش سفيدى سلطنت نيز داشتند ، نظير طالوت و داود و سليمان كه سلطنتشان معروف است ، و غير ايشان كسانى كه اين معروفيت را

--> ( 1 ) تفسير المنار ج 6 ص 323 .