كيفر به جرم آن است كه از حق غافل شدند و نيز فرموده : « وَلَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَالإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لا يُبْصِرُونَ بِها وَلَهُمْ آذانٌ لا يَسْمَعُونَ بِها أُولئِكَ كَالأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ » « 1 » كه در اين آيه اعلام داشته اگر اين طائفه را غافل خوانديم براى اين است كه اينها از حقائق معارف خاص بشر غافلند ، پس دلها و چشمها و گوشهايشان از رسيدن به آنچه يك انسان سعيد و انسان برخوردار از انسانيت به آن مىرسد بدور است ، و به جاى رسيدن به اين نعمت بزرگ به آن چيزهايى مىرسد كه چهار پايان مىرسند ، بلكه اينها بدبختتر از چهار پايان وحشى هستند زيرا چهار پايان وحشى و درندگان براى رسيدن به آنچه دوست دارند و سازگار با خلقتشان هست افكارى دارند ، چيزهايى براى خود تصويب مىكنند و چيزهايى را تصويب نمىكنند ، ولى اين بينوايان اين مقدار فكر را هم ندارند . پس از آنچه گذشت روشن شد كه قرآن كريم تقوا را شرط در تفكر و تذكر و تعقل دانسته و براى رسيدن به استقامت فكر و اصابه علم و رهايى آن از شوائب اوهام حيوانى و القائات شيطانى شرط كرده كه علم همدوش عمل باشد . بله در اين ميان يك حقيقت ديگر قرآنى هست كه نمىتوان انكارش كرد و آن اين است كه داخل شدن انسان در تحت ولايت الهى و تقربش به ساحت قدس و كبريايى خداى تعالى انسان را به آگاهيهايى موفق مىكند كه آن آگاهيها را با منطق و فلسفه نمىتوان به دست آورد ، درى به روى انسان از ملكوت آسمانها و زمين باز مىكند كه از آن در ، حقائقى را مىبيند ، كه ديگران نمىتوانند آنها را ببينند ، و آن حقائق نمونه هايى از آيات كبراى خدا ، و انوار جبروت او است ، أنوارى كه خاموشى ندارد . امام صادق ( ع ) فرموده : اگر نبود كه شيطانها پيرامون دلهاى بنى آدم دور مىزنند ، هر آينه انسانها مىتوانستند ملكوت آسمانها و زمين را ببينند ، « 2 » و نيز در ميان رواياتى كه بيشتر راويان آن را از رسول خدا ( ص ) روايت كرده‌اند اين حديث است كه آن جناب فرمود : اگر زياده روى شما انسانها در سخن گفتن نبود ، و اگر پريشانى و آشفتگى

--> ( 1 ) ما بسيارى از جن و انس را براى جهنم آماده كرده‌ايم ، اينها كسانى هستند كه دل دارند اما با دل خود كه بايد حق را از باطل تميز دهند تميز نمىدهند ، و چشم دارند كه بايد با آن حق و باطل را ببينند نمىبينند ، و گوش دارند كه بايد با آن حق را حق بشنوند و باطل را باطل ، اما نمىشنوند ، آنان مثل چهار پايانند ، بلكه وضع آنها بدتر است ، و گمراه ترند ، و غافلان همين طائفه‌اند . « سوره اعراف ، آيه 179 » . ( 2 ) المحجة البيضاء ج 3 ص 18 .