السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
416
تفسير الميزان ( فارسي )
ساير اوليايش در برابر خصم چه جور استدلال كردهاند ، فرموده : « قالَتْ رُسُلُهُمْ أفِي اللَّه شَكٌّ فاطِرِ السَّماواتِ وَالأَرْضِ » « 1 » . و نيز فرموده : « وَإِذْ قالَ لُقْمانُ لِابْنِه وَهُوَ يَعِظُه يا بُنَيَّ لا تُشْرِكْ بِاللَّه إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ » « 2 » . و نيز فرموده : « وَقالَ رَجُلٌ مُؤْمِنٌ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَكْتُمُ إِيمانَه أتَقْتُلُونَ رَجُلًا أَنْ يَقُولَ رَبِّيَ اللَّه وَقَدْ جاءَكُمْ بِالْبَيِّناتِ مِنْ رَبِّكُمْ » « 3 » و در حكايت از ساحران فرعون فرموده : « قالُوا لَنْ نُؤْثِرَكَ عَلى ما جاءَنا مِنَ الْبَيِّناتِ وَالَّذِي فَطَرَنا فَاقْضِ ما أَنْتَ قاضٍ إِنَّما تَقْضِي هذِه الْحَياةَ الدُّنْيا » « 4 » . و خداى تعالى در هيچ جا از كتاب مجيدش حتى در يك آيه از آن بندگان خود را مامور نكرده به اينكه او را كوركورانه بندگى كنند و يا به يكى از معارف الهيش ايمانى كوركورانه بياورند و يا طريقه اى را كوركورانه سلوك نمايند ، حتى شرايعى را هم كه تشريع كرده و بندگانش را مامور به انجام آن نموده ، با اينكه عقل بندگان قادر بر تشخيص ملاكهاى آن شرايع نيست مع ذلك آن شرايع را به داشتن آثارى تعليل كرده ( يا بشر خود را محتاج به آن آثار مىداند و يا به آنان فهمانده ) كه محتاج به آن آثار هستند نظير نماز ، كه هر چند عقل بشر عاجز از تشخيص خواص و ملاكهاى آن است ، ليكن با اين حال وجوب آن را تعليل كرده به اينكه نماز ، شما را از فحشاء و منكر باز مىدارد و البته ياد خدا اثر بيشترى دارد : « إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَالْمُنْكَرِ وَلَذِكْرُ اللَّه أَكْبَرُ » « 5 » و در باره روزه فرموده :
--> ( 1 ) آيا در خداى تعالى كه پديد آورنده آسمانها و زمين است ترديدى هست ؟ . « سوره ابراهيم ، آيه 10 » . ( 2 ) و آن زمان راى به ياد آر كه لقمان در حالى كه فرزندش راى موعظه مىكرد به وى گفت : پسرم زنهار كه به خدا شرك ورزى كه شرك ظلمى عظيم است . « سوره لقمان ، آيه 13 » . ( 3 ) و مردى از آل فرعون كه ايمان خود راى پنهان مىداشت به فرعونيان گفت : آيا مردى راى به قتل مىرسانيد كه مىگويد : پروردگار من اللَّه است و از ناحيه پروردگارتان معجزات روشن آورده ؟ . « سوره غافر ، آيه 28 » . ( 4 ) به فرعون گفتند : به آن خدايى كه ما راى بيافريد : هرگز تو راى بر اين معجزات روشنى كه براى هدايت ما آمده ترجيح نمىدهيم ، حال تو هر حكمى كه مىخواهى عليه ما بكن ، زيرا هر حكمى كه بكنى تنها عليه زندگى مادى دنياى ما كرده اى و دست تو از حقيقت ذات ما و زندگى واقعى ما كوتاه است . « سوره طه ، آيه 72 » . ( 5 ) « سوره عنكبوت ، آيه 45 » .